ßÙËÈ-ÁÅÉÒ ÌßÇÙßÁÈ ÙÀÃÃÛÍÄÀ ÀÐÀØÄÛÐÌÀ Âß ÈÍÆßËßÌßËßÐ
|
|
ßÙËÈ-ÁÅÉÒ ÌßÇÙßÁÈ ÙÀÃÃÛÍÄÀ ÀÐÀØÄÛÐÌÀ Âß ÈÍÆßËßÌßËßÐ |
|
Ìèñèð äþâëÿòè þç ãöðóðó âÿ ÿðÿáëÿð àðàñûíäàêû äàõèëè èõòèëàôëàðûí íÿòèæÿñèíäÿ äèí äöøìÿíëÿðè òÿðÿôèíäÿí ìÿüëóáèééÿòÿ óüðàäûñà äà áó ìÿüëóáèééÿò ìöñÿëìàíëàðûí ãÿôëÿòè öçöíäÿí áàø âåðäèñÿ äÿ, éåíÿ äÿ áó ìÿìëÿêÿòèí Èñëàì äþâëÿòëÿðè ñûðàñûíäà áþéöê íöôóçó âàðäûð.
ßçùÿð Óíèâåðñèòåòè àëèìëÿðè ìèí èëëèê áèð ôèêðè âÿ åëìè ÷àëûøìà òÿæðöáÿñèíÿ ìàëèêäèðëÿð. Åéíè çàìàíäà áóðàäà Ïåéüÿìáÿð (ñ) ßùëè-áåéòèíèí äèíè âÿ åëìè ìÿðêÿçëÿðè âàðäûð êè, îíëàð äà Èðàã, Íÿæÿôè-ßøðÿô âÿ Èðàíäà åëìè, äèíè ìÿðêÿçëÿðÿ ñàùèáäèðëÿð. Îíëàð Èñëàì àëèìëÿðèíè, Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ÿñÿðëÿðèíè âÿ äèíè ùÿãèãÿòëÿðè áÿéàí åòìÿêëÿ âÿ Èñëàìû äöíéàéà éàéìàãëà ìÿøüóëäóðëàð.
Áèð ìöääÿò ÿââÿë Èñëàì àëÿìèíèí áþéöê àëèìëÿðè Èñëàì ìÿçùÿáëÿðèíè áèðëÿøäèðìÿéÿ òÿøÿááöñ ýþñòÿðÿðÿê Ãàùèðÿäÿ “Äàðóë-òÿãðèá áÿéàí-ÿë-ìÿçàùèáóë-Èñëàìèééÿ” àäëû åëìè áèð æÿìèééÿò éàðàòäûëàð. Àëèìëÿð áóðàäà Èñëàì ìÿçùÿáëÿðè áàðÿñèíäÿ àðàøäûðìàëàð àïàðäûëàð. Íÿòèæÿäÿ Ìèñèðèí ìöôòèéè-ÿ’çÿìè, ßçùÿð Óíèâåðèñòåòèíèí ðåêòîðó “Æÿ’ôÿðè ìÿçùÿáè” àäû èëÿ ìÿøùóð îëàí îí èêè èìàì ìÿçùÿáèíäÿêè ìöñÿëìàíëàð ùàããûíäà àøàüûäà íÿãë åäÿæÿéèìèç ôÿòâàíû áÿéàí åëÿäè âÿ ùÿìèí ôÿòâà ãÿçåòëÿðäÿ äÿðæ îëóíäó. Áó áÿéàíàò Èñëàì ìèëëÿòëÿðè àðàñûíäà ãàðäàøëûã âÿ äîñòëóã éàðàòäû. Âÿ îí èêè èìàìà èíàì òÿãðèáÿí éöç îòóç ìèëéîí íÿôÿð Æÿ’ôÿðèíè èñÿ ùÿãèãè ìöñÿëìàí îëàðàã òàíûòäû. Ëàêèí ùÿãèãÿòèí áó æöð à÷ûãëàíìàñû çàìàíûí ñèéàñÿòè èëÿ óéüóí ýÿëìÿäè. Ìöñÿëìàíëàðûí áèðëèéè âÿ äîñòëóüó øÿõñè ãÿðÿçëèê ñèéàñÿòè èëÿ ìöõàëèôÿòäÿ äàéàíäû. Áþéöê àëèì âÿ áþéöê ìöôòè, ßçùÿð Óíèâåðñèòåòèíèí ðåêòîðó Øåéõ Ìàùìóä Øÿëòóò áó ùÿãèãÿòè à÷ûãëàìàã âÿ ôÿòâàíû âåðìÿê öñòöíäÿ òóòäóüó âÿçèôÿäÿí óçàãëàøäûðûëäû. Òàðèõäÿ êå÷ìèø ñèéàñÿò äÿ áó æöð îëìóøäó. Ýÿëÿæÿéè èñÿ Àëëàù (æ. æ.) áèëèð.
Áó éåíè ìÿñÿëÿ äåéèëäèð. Òà ãÿäèì çàìàíëàðäàí ßùëè-áåéòè ñåâÿíëÿð áåëÿ ùÿãàðÿòëÿðÿ ìÿ’ðóç ãàëìûøëàð.
“Ðèñàëÿòöë-Èñëàì” ìÿæìóÿñèíèí 11-æè èëèíèí 3-æö ñàéûíäà íÿøð îëóíàí âÿ Øåéõ Ìàùìóä Øÿëòóò òÿðÿôèíäÿí âåðèëÿí ôÿòâàíû åéíèëÿ îõóæóëàðà òÿãäèì åäèðèê:
“Áèëèí, äèýÿð ÿùëè-ñöííÿò ìÿçùÿáëÿðè èëÿ éàíàøû, îí èêè èìàì÷û øèÿ ìÿçùÿáëÿðè îëàí Æÿ’ôÿðè ìÿçùÿáèíÿ äÿ øÿð’è áàõûìäàí ùþðìÿòëÿ éàíàøìàëû âÿ î ìÿçùÿáèí òÿðèãèíæÿ ÿìÿë îëóíìàëûäûð. Ìöñÿëìàíëàðûí áó ìÿçùÿáè òàíûìàëàðû, éåðñèç òÿÿññöá ýþñòÿðìÿìÿëÿðè âÿ þçëÿðèíè ëöçóìñóç òÿÿññöáêåøëèêäÿí ãóðòàðìàëàðû ëàçûìäûð”.
Áÿëè, áó “Äàðóë-òÿãðèá...”äÿêè Èñëàì àëèìëÿðèíèí òÿùãèãàòëàðûíûí íÿòèæÿñè èäè. Øåéõ Ìàùìóä Øÿëòóòóí áàøãà ãàëàí àëèìëÿðèí ùàìûñû, î æöìëÿäÿí ßçùÿðèí ñàáèã ðåêòîðó Øåéõ ßáäöëìÿæèä Ñÿëèì äÿ åéíè èíàíæäà èäèëÿð. Àììà áóíó à÷ûãëàìàã æÿñàðÿòèíè îíëàð âàõòûíäà åòìÿìèøäèëÿð.
Öìèä åäèðèê êè, áèç ìöñÿëìàíëàð äà áþéöê àëèìëÿðÿ óéàðàã ìöñÿëìàíëàð àðàñûíäà äîñòëóüóí âÿ ãàðäàøëûüûí éàðàíìàñûíà ÷àëûøàæàüûã âÿ áöòöí ìöñÿëìàíëàðû þçöìöçÿ ãàðäàø áèëÿæÿéèê.
Þçöíö ìöñÿëìàí âÿ ßùëè-áåéòÿ òàáå áèëÿí áèð øÿõñ Àëëàùû (æ. æ.) ÿùÿä (òÿê), øÿðèêñèç, ÿçÿëè, ùÿéé, ãÿééóì, àäèë, àëèì, êèìè òàíûìàëûäûð. Êè÷èêäÿí áþéöéÿ ãÿäÿð áöòöí àëÿìè, èíñàíû âÿ ãåéðè-ìÿõëóãàòû Îíóí õÿëã åòäèéèíè áèëìÿëèäèð. Àëëàùûí (æ. æ.) áöòöí æöç’èééàò âÿ êöëëèééàòà àëèì îëäóüóíà, íþãñàí âÿ åéáëÿðäÿí, åùòèéàæ, æèñì âÿ æèñìàíèééÿòäÿí, çàìàí âÿ ìÿêàíäàí ìöíÿççÿùëèéèíÿ âÿ áó êèìè ùàëëàðûí Îíóí (æ. æ.) ñÿùàéè-ãöäñèñèíäÿí óçàã îëäóüóíà èíàíìàëû âÿ Àëëàùûí (æ. æ.) ìÿãàìûíäàí ãåéðè ùå÷ áèð ìÿãàìû èáàäÿòÿ ëàéèã ýþðìÿìÿëèäèð. Èíñàí áèëìÿëèäèð êè, Àëëàù (æ. æ.) áó äöíéàäà âÿ àõèðÿòäÿ áÿøÿð ýþçö èëÿ ýþðöëÿ áèëìÿêäÿí óæà âÿ ìöíÿççÿùäèð. Àëëàù (æ. æ.) ùå÷ áèð ïåéüÿìáÿðÿ âÿ èìàìà, ùàøà, ùöëóë åòìÿìèøäèð âÿ ùå÷ áèð êèìñÿéÿ äÿ áèðëÿøìÿç. Àëëàù (æ. æ.) ñóðÿò áèðëèéè äÿ ãÿáóë åòìÿç. Ùÿð êèì Àëëàùûí Èñàéà, Ìöùÿììÿäÿ, ßëèéÿ âÿ ñàèð èìàìëàðà âÿ éà áèð âÿëèéÿ, ìöðøèäÿ ùöëóë åòäèéèíè ñþéëÿéÿðñÿ, ùÿìèí øÿõñ Èñëàì äèíèíäÿí âÿ ßùëè-áåéò éîëóíäàí ÷ûõìûø îëóð. Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) âÿ èìàìëàð äà áåëÿ áèð èíñàíà íèôðÿò åòìèøëÿð. Áó æöð ÿãèäÿ ñàùèáëÿðè äîñòëóã àäû àëòûíäà ßùëè-áåéòÿ ùÿãàðÿò åòìÿêäÿäèðëÿð.
ßýÿð áÿ’çè øàèðëÿð þç øå’ðëÿðèíäÿ áó ìþâçóäà èôðàòà âàðûáëàðñà äà, áó îíëàðûí èíàíæûëàðû äåéèëäèð, ñàäÿæÿ îëàðàã áèð-áèðëÿðèíèí éàðàäûæûëûãëàðûíäàí òÿ’ñèðëÿíìèøëÿð.
Ïåéüÿìáÿðëÿð Àëëàù (æ. æ.) òÿðÿôèíäÿí èíñàíëàðû äîüðó éîëà äÿ’âÿò åòìÿê ö÷öí ýþíäÿðèëìèøäèð. Îíëàðûí ùàìûñû ìÿ’ñóìäóðëàð. Ùàìûñûíäàí öñòöíö Ìöùÿììÿä âÿ ðèñàëÿò Îíóíëà ñîíà ÷àòûð. Îíäàí ñîíðà äöíéàéà ïåéüÿìáÿð ýÿëìÿéÿæÿêäèð.
Ïåéüÿìáÿðèí ßùëè-áåéòè Ãóð’àíè-Êÿðèìÿ âÿ Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ùÿäèñëÿðèíÿ èñòèíàä åäÿðÿê Ãèéàìÿòÿ èíàíûðëàð. Èíñàí þëäöêäÿí ñîíðà Ãèéàìÿò ýöíö ìàääè âÿ öíñöðè âöæóäó èëÿ ìÿùøóð îëàæàã, äèðèëÿæÿê âÿ ÿìÿëëÿðèíèí ìöêàôàòûíû àëìàüà ùàçûð îëàæàãëàð. Ãóð’àíè-Êÿðèì äÿ áóíà äÿëàëÿò âåðèð.
Èíñàí þëäöêäÿí ñîíðà îíóí ðóùó áèð äàùà äöíéàéà ýÿëìÿç âÿ áèð øÿõñèí âÿ éà áèð ùåéâàíûí áÿäÿíèíÿ äàõèë îëìàç. Áó ñþçöí ÿêñèíè ãÿáóë åäÿíëÿð Èñëàì âÿ ßùëè-áåéò éîëóíäàí ÷ûõàíëàðäûð.
Áó ýöí Æÿííÿò âÿ Æÿùÿííÿì ôå’ëÿí ìþâæóääóð, ñóàë âÿ êèòàá äà îëàæàãäûð.
Àëëàù (æ. æ.) þç Ïåéüÿìáÿðèíÿ øÿôàÿò âÿ’äè âåðìèøäèð. Ïåéüÿìáÿð (ñ) Ãèéàìÿòäÿ öììÿòèíèí ýöíàùëàðûíà øÿôàÿò âåðÿæÿêäèð. ßùëè-áåéò äÿ Àëëàùûí èçíè èëÿ øÿôàÿòäÿ éàðäûì÷û îëàæàãäûð.
Áèç îí èêè èìàìèëÿðèí ÿãèäÿñè áóäóð êè: Ïåéüÿìáÿðèìèç (ñ) Àëëàùûí ÿìðè èëÿ áèð ýåæÿ ìå’ðàæ åòìèø âÿ éåíèäÿí éåð öçÿðèíÿ ãàéûòìûøäûð. Î, áó ñÿôÿðèíäÿ Àëëàùûí àéÿò âÿ ãöäðÿò íèøàíÿëÿðèíè ýþðìöøäöð. Áó ìþâçó Ãóð’àíè-Êÿðèìèí “Èñðà” ñóðÿñèíäÿ äÿ áÿéàí îëóíìóøäóð. Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) áàøãà ùå÷ êèìèí ùàããûíäà áåëÿ áèð ìå’ðàæûí îëäóüóíó áèç ãÿáóë åòìèðèê. ßýÿð áèð ìöðøèä, áèð ïèð, áèð ñóôè þçöíöí ìå’ðàæ åòäèéèíè, ýþéëÿðÿ ãàëõäûüûíû áèëäèðñÿ, áèç îíó õÿéàë âÿ ðþ’éà àëÿìè êèìè ãÿáóë åäèðèê.
Óæà Èñëàì Ïåéüÿìáÿðèíèí (ñ) ÿí áþéöê ôÿçèëÿòè áó ìå’ðàæ ùàäèñÿñèäèð âÿ áèç áó ùàäèñÿíè ùÿð âàõò ùþðìÿòëÿ éàä åäÿæÿéèê.
Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿìèí (ñ) ìþ’òÿáÿð ùÿäèñëÿðèíÿ ýþðÿ, îíóí þçöíäÿí ñîíðà õÿëèôÿ âÿ èìàìëàð îí èêè íÿôÿðäèð. Áó èìàìëàðûí ùàìûñû ìÿ’ñóì âÿ ýöíàùäàí ïàêäûðëàð âÿ ùàìûñû äà Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) íÿñëèíäÿí âÿ ßùëè-áåéòäÿíäèðëÿð. Àëëàù (æ. æ.) Ãóð’àíè-Êÿðèìäÿ îíëàðûí òÿùàðÿò âÿ ïàêëûüûíà øÿùàäÿò âåðìèøäèð.
Àéÿò: Àëëàù (æ. æ.) ñèç ßùëè-áåéòäÿí ùÿð æöð ïèñëèê âÿ éàðàìàçëûãëàðû êÿíàðëàøäûðìàüû èðàäÿ åòìèøäèð âÿ ñèçëÿðè ïàê åòìèøäèð.
Ïåéüÿìáÿðèí ñöëàëÿñè äöíéàäà ÷îõ îëìóø âÿ îëìàãäàäûð. Îíëàðûí ùàìûñûíà Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) õàòèðèíÿ âÿ àéåéè-êÿðèìÿíèí ùþêìöíÿ ÿñàñÿí ùþðìÿò åòìÿê ëàçûìäûð. Ëàêèí ïåéüÿìáÿðèí (ñ) èìàìÿò âÿ âèëàéÿòè îëàí ßùëè-áåéò îí èêè íÿôÿðäèð:
1. Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) èáíè ßáó Òàëèá -ìöáàðÿê ìÿçàðû Èðàãûí Íÿæÿôè-ßøðÿô øÿùÿðèíäÿäèð.
2. Ùÿçðÿò Èìàì Ùÿñÿí -ìöáàðÿê ìÿçàðû Ìÿäèíÿäÿäèð âÿ Ìöàâèéÿ òÿðÿôèíäÿí çÿùÿðëÿíäèðèëÿðÿê þëäöðöëìöøäöð.
3. Ùÿçðÿò èìàì Ùöñåéí –Ìöàâèéÿíèí îüëó Éåçèäèí ÿìðè èëÿ ãîùóìëàðû âÿ ÿñùàáû èëÿ øÿùèä åäèëìèøäèð. Ìöáàðÿê ìÿçàðû Êÿðáÿëàäàäûð.
4. Ùÿçðÿò èìàì Çåéíöë-Àáèäèí (ßëèééèáíèë Ùöñåéí)- ìöáàðÿê ìÿçàðû Ìÿäèíÿäÿäèð.
5. Ùÿçðÿò èìàì Ìöùÿììÿä Áàãèð –ìöáàðÿê ìÿçàðû Ìÿäèíÿäÿäèð.
6. Ùÿçðÿò èìàì Æÿ’ôÿðè Ñàäèã –Îíóí âàñèòÿñèëÿ Èñëàìè åëìëÿð äöíéàéà éàéûëäû âÿ ßùëè-áåéò ìÿçùÿáèíè îíóí àäû èëÿ áàüëàéûðëàð. Îí èêè èìàìà èíàíàíëàðà èñÿ Æÿ’ôÿðè äåéèðëÿð. Ìöáàðÿê ìÿçàðû Ìÿäèíÿäÿäèð. Ñöííö âÿ øèÿ ìöñÿëìàíëàð Îíóí ãÿáðèíè ÷îõ çèéàðÿò åäèðëÿð. ßááàñè õÿëèôÿñè Ìÿíñóð Äÿâàíÿêè òÿðÿôèíäÿí çÿùÿðëÿíäèðèëÿðÿê øÿùèä åäèëìèøäèð.
7. Ùÿçðÿò èìàì Ìóñåéè-Êàçèì –ìöáàðÿê ìÿçàðû Áàüäàäûí Êàçèìåéí ãÿáðèñòàíëûüûíäàäûð. ßááàñè õÿëèôÿñè Ùàðóí-ßð-Ðÿøèä òÿðÿôèíäÿí ùÿáñäÿ çÿùÿðëÿíäèðèëÿðÿê øÿùàäÿòÿ éåòèøìèøäèð.
8. Ùÿçðÿò èìàì Ðèçà (ßëèééèáíè Ìóñà-ßð-Ðèçà) Õîðàñàí âèëàéÿòèíäÿ äÿôí îëóíóá. ßçÿìÿòëè òöðáÿñè âàðäûð. ßááàñè õÿëèôÿñè Ìÿ’ìóí òÿðÿôèíäÿí çÿùÿðëÿíäèðèëÿðÿê øÿùàäÿòÿ éåòèøìèøäèð.
9. Ùÿçðÿò èìàì Ìöùÿììÿä Òÿãè –Êàçèìåéíäÿ èìàì Ìóñåéè-Êàçèìèí éàíûíäà äÿôí îëóíìóøäóð.
10. Ùÿçðÿò èìàì ßëèééÿí-Íÿãè –Èðàãûí Ñàìèðÿ øÿùÿðèíäÿ äÿôí îëóíóá. ßçÿìÿòëè òöðáÿñè âàðäûð.
11. Ùÿçðÿò èìàì Ùÿñÿí ßñýÿðè –Èðàãäà –Ñàìèðÿ øÿùÿðèíäÿ àòàñûíûí éàíûíäà äÿôí îëóíìóøäóð. ßçÿìÿòëè òöðáÿñè âàðäûð.
Áó èìàìëàðûí ùàìûñû çàìàíûí çàëûì ùþêìäàðëàðûíûí ùþêìö èëÿ øÿùèä åäèëìèøäèð.
12. Ùÿçðÿò èìàì Ìåùäè- áó ýöí ùÿéàòäà îëóá, íÿçÿðëÿðäÿí ãàèáäèð. Îíóí áèð ýöí çöùóð åäèá äöíéàíû ÿäàëÿòÿ ãîâóøäóðàæàüûíà áöòöí ìöñÿëìàíëàð èíàíûðëàð. Êèì îíóí éàøàéûá äöíéàäàí êþ÷äöéöíö ñþéëÿñÿ ìöñÿëìàíëàðûí ÿãèäÿñè õèëàôûíà äàíûøìûø îëóð.
ßùëè-ñöííÿòèí áþéöê àëèìëÿðèíäÿí áó õöñóñäà áèð ÷îõ êèòàá éàçàíëàð âàðäûð.
Ïåéüÿìáÿð ßùëè-áåéòè âÿ î ìöãÿääÿñ øÿõñëÿðÿ òàáå îëàíëàð áó èíàíæ ÿòðàôûíäà áèðëÿøèáëÿð êè, áó ýöí ÿëèìèçäÿ îëàí Ãóð’àíè-Êÿðèì âÿ îíóí àéÿ âÿ ñóðÿëÿðè 23 èë ìöääÿòèíäÿ Àëëàù (æ. æ.) Æÿáðÿèë (ÿ) âàñèòÿñèëÿ Ïåéüÿìáÿðÿ (ñ) íàçèë îëàí Ãóð’àíäûð. Ïåéüÿìáÿð (ñ) çàìàíûíäà âÿ Îíäàí ñîíðà áó àéÿëÿð òîïëàíàðàã èíäèêè ùàëà ýÿòèðèëìèøäèð.
Èñòàíáóëäà èñëàì ßñÿðëÿðè Ìóçåéèíäÿ Ùÿçðÿò ßëèéÿ (ÿ) ìÿíñóá áèð Ãóð’àíè-Êÿðèì ìþâæóääóð. Èðàíûí Õîðàñàí ÿéàëÿòèíäÿ Ùÿçðÿò Ðèçàíûí (ÿ) ìóçåéèíäÿ Ùÿçðÿò ßëèíèí þç ÿëéàçìàñû èëÿ áèð Ãóð’àí âÿ èìàì Ðèçàíûí õÿòòè èëÿ áàøãà áèð Ãóð’àí âàðäûð. áóíëàðûí ùÿð ö÷ö áó ýöí áöòöí ìöñÿëìàíëàðûí ÿëèíäÿ îëàí Ãóð’àíëà åéíèäèð âÿ 114 ñóðÿ, 79270 êÿëìÿ, 32 3015 ùÿðôäÿí èáàðÿòäèð.
Îí èêè èìàì âÿ èìàì Æÿ’ôÿðè Ñàäèãÿ (ÿ) òàáå îëàíëàð áó èíàíæäà îëìàëûäûðëàð êè, áó Ãóð’àíäà Àëëàù êÿëàìûíäàí ãåéðè ùå÷ áèð êÿëìÿ âÿ ùÿðô éîõäóð. Áöòöí øèÿëÿð áó ÿãèäÿäÿäèð êè, áó Ãóð’àí Èñëàì Ïåéüÿìáÿðèíÿ (ñ) âÿùé îëóíàí Ãóð’àíäûð, îíäà òÿùðèô, òÿáäèë âÿ òÿüéèð îëóíìóø áèð êÿëìÿ áåëÿ éîõäóð.
Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) èø, ñþç âÿ äàâðàíûøëàðû Îíóí ñöííÿòè àäëàíûð âÿ áó áèçèì ö÷öí ùþææÿò âÿ äÿëèëäèð. Áèç Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) èøëÿðèíè ýþðìÿäèéèìèçÿ âÿ þçöíäÿí ùÿäèñ åøèòìÿäèéèìèçÿ ýþðÿ öëÿìàíûí íÿãë åòäèéè ùÿäèñëÿðÿ óéüóí øÿêèëäÿ ÿìÿë åòìÿëèéèê.
ßùëè-áåéòÿ ýþðÿ éàëíûç î ùÿäèñëÿðÿ ÿìÿë îëóíà áèëÿð êè, îíëàðû ðÿâàéÿò åäÿí ÿìèí áèð øÿõñ îëìàãëà, äöðöñò âÿ äîüðó äàíûøàí îëñóí. Åéíè çàìàíäà Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ñþçëÿðèíèí ìÿ’íàñûíû àíëàéûá, áàøãàëàðûíà äîüðó øÿêèëäÿ íÿãë åäÿ áèëñèí. ßëáÿòòÿ, áó êèìè ùÿäèñëÿð ùàíñû ãèñèìäÿ îëóðñà, îëñóí áèð àäàìà éåòèøèðñÿ, î øÿõñèí Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ñöííÿòèíÿ óéìàñû ýÿðÿêäèð. Àììà ßìð èáíè Àñ, Ìóüåéðÿò èáíè Øó’áÿ, Ñÿìÿðÿò èáíè Æóíäÿá, Ìÿðâàíè Ùÿêÿì êèìè àäàìëàðûí âÿ ßáó Ùöðåéðÿíèí ñþéëÿäèéè ÿêñÿð ùÿäèñëÿðè ÿùëè-ñöííÿò öëÿìàëàðû òÿñäèã åòñÿëÿð áåëÿ, ãÿáóë åäèëìÿçäèð. Ùÿòòà èìàì ß’çÿì þçö ôèãùäÿ ßáó Ùöðåéðÿíèí ùÿäèñëÿðèíÿ å’òèíà åòìÿçäè.
Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ßùëè-áåéòèíäÿí ðÿâàéÿò îëóíàí ùÿäèñëÿðèí äÿ ðàâèëÿðèíèí äîüðó äàíûøàí, ÿìèí âÿ áèëèêëè îëìàñû ëàçûìäûð. Ùÿð éåòÿíèí ñþéëÿäèéè ùÿäèñ ãÿáóë îëóíìàç. Ùÿð ñþçö Ïåéüÿìáÿðÿ (ñ), èìàìà (ÿ) íèñáÿò âåðìÿê äîüðó äåéèëäèð. Éóõó òÿ’áèðè âÿ ôàëíàìÿ êèìè êèòàáëàðû èìàì Æÿ’ôÿðè Ñàäèãÿ (ÿ) àèä åäèðëÿð. Ëàêèí øÿ’íè ÷îõ éöêñÿê îëàí áèð èìàìà áåëÿ êèòàáëàðû íèñáÿò âåðìÿê îëìàç. ×öíêè îíëàðûí ùàìûñû èìàìû (ÿ) áàøãàëàðûíûí íÿçÿðèíäÿ êè÷èëòìÿê ö÷öí äöøìÿíëÿð òÿðÿôèíäÿí òÿðòèá îëóíìóøäóð.
Èñëàì Ïåéüÿìáÿðè (ñ) ùÿäèñëÿðèíè âÿ ßùëè-áåéòèí ðÿâàéÿòëÿðèíè îí èêè èìàìû ñåâÿíëÿð “Öñóëè-Êàôè” áþéöê êèòàáëàðäà òîïëàìûøëàð. “Öñóëè-Êàôè”äÿ 16.199 ùÿäèñ âàðäûð. “Ñÿùèùè-Áóõàðè” èñÿ òÿêðàð îëóíàí ùÿäèñëÿðëÿ áèðëèêäÿ 7.275 ùÿäèñè åùòèâà åäèð.
“Òÿùñèá”, “Èñòèáñàð”, “Ìÿí ëà éÿùçÿðóë-ôÿãèù” ßùëè-áåéòèí ùÿäèñ êèòàáëàðûíäàíäûð. Áó êèòàáëàð îí èêè èìàìèëÿðèí ìþ’òÿáÿð ãàéíàãëàðûäûð. Áóíëàð 400 íöñõÿ âÿ ÿñèë öçÿðèíäÿ êþ÷öðöëìöøäöð. Áó êèòàáëàð èìàì Ìöùÿììÿä Áàãèð, èìàì Æÿ’ôÿðè Ñàäèã, èìàì Ìóñàéè-Êàçèì, èìàì Ðçà Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) ñèëñèëÿ èëÿ ùÿäèñ ðÿâàéÿò åòìèøëÿð. Î ìöãÿääÿñ øÿõñëÿðèí òÿëÿáÿëÿðè áó ùÿäèñëÿðè îíëàðäàí ÿõç åòìèø, àëèìëÿð äÿ óçóí òÿùãèã âÿ òÿäãèãäÿí ñîíðà áó áþéöê êèòàáëàðû äåéèë, éà áó êèòàáëàðû îõóìàëûäûðëàð, éà äà ßùëè-áåéò àëèìëÿðèíäÿí þéðÿíìÿëèäèðëÿð. Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) âÿ ßùëè-áåéòäÿí íÿãë åäèëÿí ùÿäèñëÿðèí òîïëàíäûüû êèòàáëàð Ìèñèð, Èðàã, Ñóðèéà, Ïàêèñòàí âÿ Ùèíäèñòàíäà íÿøð îëóíìóøäóð. Áóíëàðûí áèð ãèñìè èñÿ Èñòàíáóëäà òÿ’ñèñ åäèëÿí ßùëè-áåéò êèòàáõàíàñûíäà ñàõëàíûëûð. Åéíè çàìàíäà áó êèòàáëàðäà îëàí ùÿäèñëÿð öçÿðèíäÿ êþêëö áèð èíæÿëìÿ àïàðûëäûãäàí ñîíðà ãÿáóë åäèëÿ áèëÿð. Çÿèô ùÿäèñëÿðÿ èñÿ ÿìÿë îëóíà áèëìÿç.
Æÿ’ôÿðè ìÿçùÿáèíäÿ ìöæòÿùèä î øÿõñÿ äåéèëèð êè, î, ôÿãèù âÿ äèíè ìÿðæÿ’è Ãóð’àí âÿ ñöííÿò öçÿðèíäÿ èíæÿëìÿ âÿ àðàøäûðà áèëìÿê ýöæöíÿ ñàùèá îëñóí. Îíëàð Èñëàì ùþêìöíö áó æöð òÿäãèãàòëàðûí íÿòèæÿñèíäÿ ÿëäÿ åäèðëÿð.
Æÿ’ôÿðè ôÿãèùëÿðè èæòèùàä ãàïûñûíûí ùÿìèøÿ à÷ûã îëäóüóíó ëàçûìè òÿùñèë àëñàëàð ìöæòÿùèä îëà áèëÿðëÿð.
Íàìàç ãûëàðêÿí ìöñÿëìàíûí äÿñòÿìàçëû îëìàñû øÿðòäèð. Áó, Ãóð’àíè-Êÿðèìäÿ äÿ áóéóðóëìóøäóð.
ßùëè-áåéò ìÿçùÿáèíäÿ æÿíàáÿò ãöñëö âàæèáäèð. Ùÿð êèì æÿíàáÿò ãöñëöíöí âàæèáëèéèíè èíêàð åòñÿ, î øÿõñ ßùëè-áåéò ìÿçùÿáèíÿ äàõèë îëìàéûá, Æÿ’ôÿðè ìÿçùÿáèíè èíêàð åòìèø îëóð. Âÿ Ãóð’àíè-Êÿðèìÿ ãàðøû ìöõàëèôÿòäÿäèð. Ùàèç (àéáàøû) âÿ óøàã äîüàí ãàäûíûí äà ãöñë åòìÿñè âàæèáäèð.
Ãöñöëäÿí ÿââÿë þëöéÿ ÿë òîõóíäóðàíà äà Æÿ’ôÿðè ìÿçùÿáèíÿ ýþðÿ, ãöñë âàæèá îëóð. Äèýÿð ìÿçùÿáëÿðäÿ áó âàæèá äåéèëäèð.
ßùëè-áåéò ìÿçùÿáèíäÿ ìåééèò ãöñëö, ìåééèò íàìàçû, êÿôèí âÿ äÿôíè âàæèáäèð. Ìöñÿëìàí þëöñöíöí èñòÿð Ùÿíÿôè, Øàôå’è, Ùÿíáÿëè, Ìàëèêè, Æÿ’ôÿðè, Âÿùùàáè âÿ èñòÿðñÿ äÿ ãåéðèëÿðè îëñóí, ãöñëö, íàìàçû, êÿôèí-äÿôíè âàæèá ñàéûëûð. “Ëà èëàùÿ èëëÿëëàù, Ìóùÿììÿäóí Ðÿñóëóëëàù” äåéÿí âÿ Èñëàìûí âàæèáàòûíäàí ùå÷ áèðèíè èíêàð åòìÿéÿíëÿð ìöñÿëìàíäûð âÿ æÿíàçûñèíÿ íàìàç, ãöñë, êÿôèí-äÿôí âàæèá îëóð.
Áàøãà âàæèá âÿ ñöííÿòè ãöñóëëàð äà âàðäûð âÿ áóíëàð ö÷öí ôèãù êèòàáëàðûíà áàõìàã îëàð.
