ÈÑËÀÌ ÏÅÉÜßÌÁßÐÈÍÈÍ (Ñ) ßËÈ (ß) ÙÀÃÃÛÍÄÀÊÛ ÙßÄÈÑËßÐÈ
|
|
ÈÑËÀÌ ÏÅÉÜßÌÁßÐÈÍÈÍ (Ñ) ßËÈ (ß) ÙÀÃÃÛÍÄÀÊÛ ÙßÄÈÑËßÐÈ |
|
“Ìÿí êèìèí ìþâëàñûéàìñà, ßëè äÿ îíóí ìþâëàñûäûð.”
Èñëàì äèíè äèíëÿðèí ÿí ìöêÿììÿëè, Èñëàì Ïåéüÿìáÿðè (ñ) èíñàíëàðûí ÿí àüûëëûñû âÿ ïåéüÿìáÿðëÿðèí ÿí öñòöíöäöð. Îíà ýþðÿ äÿ Èñëàì äèíèíäÿ èíñàíëàðûí äöíéà âÿ àõèðÿòè áàðÿñèíäÿ ÷îõ ìÿñëÿùÿòëÿð áÿéàí îëóíìóøäóð. Áó äèíäÿ ìÿäÿíèééÿòèí, òÿðÿããèíèí âÿ ÿçÿìÿòèí áöòöí éîëëàðû ýþñòÿðèëìèøäèð. Áåëÿ îëäóüó ùàëäà, íåæÿ îëà áèëÿð êè, Ïåéüÿìáÿð (ñ) äöíéàäàí ýåòìÿìèø þç éåðèíÿ õÿëèôÿ òÿ’éèí åòìÿñèí? Áöòöí ïåéüÿìáÿðëÿðèí ùÿð áèðèíèí õÿëèôÿñè îëìóøäóð. Îíëàð áóíó ñå÷êè âÿ ñÿñ òîïëàìàãëà åòìèðäèëÿð. Õÿëèôÿëÿð èëàùè ÿìð âÿ ïåéüÿìáÿðëÿðèí áèëäèðèøè èëÿ òÿ’éèí îëóíóðäó. Èñëàìûí áþéöê, àüûëëû âÿ ùàêèì Ïåéüÿìáÿðè (ñ) äöíéàäàí êþ÷ìÿìèøäÿí áèð íå÷ÿ àé ÿââÿë ßëè èáíè ßáó Òàëèáè (ÿ) ìèíëÿðëÿ àäàìûí ãàðøûñûíäà õèëàôÿòÿ òÿ’éèí åòäè. Ñÿùàáÿíèí áèð ãèñìè äÿ Îíó òÿáðèê åòäèëÿð. Ùÿð êÿñ ùàäèñÿäÿí õÿáÿðäàð îëäó. Áó ùÿãèãÿò ÿùëè-ñöííÿòèí ìþ’òÿáÿð êèòàáëàðûíäà äà ãåéä îëóíìóøäóð. Êèì èíñàô âÿ ÿäàëÿò íÿçÿðè èëÿ áó êèòàáëàðà áàõàðñà, ßëè èáíè ßáó Òàëèáèí (ÿ) õèëàôÿòèíèí ñàáèò, øöáùÿ âÿ òÿðÿääöääÿí óçàã îëäóüóíó ýþðÿæÿêäèð.
Ìÿí áóðàäà Ãÿäèðè-Õóì ìþâçóñóíäàí âÿ Ùÿçðÿò ßëèíèí (ÿ) Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿì (ñ) òÿðÿôèíäÿí õèëàôÿòÿ òÿ’éèí åäèëìÿñèíäÿí ãûñàæà áÿùñ åäÿæÿéÿì. Ìÿñÿëÿíè ÿòðàôëû þéðÿíìÿê èñòÿéÿíëÿð î áèð æèëèäëèê “ßë-ãÿäèð âÿ ÿáàêàò” êèòàáëàðûíà áàõà áèëÿðëÿð.
Ùÿíáÿëè ìÿçùÿáèíèí áàø÷ûñû èìàì ßùìÿä èáíè Ùÿíáÿë ÿùëè-ñöííÿòèí ÿí ãèéìÿòëè êèòàáëàðûíäàí áèðè îëàí “Ìöñíÿä”èíäÿ Ãÿäèðè-Õóì âÿ Àëëàùûí õèëàôÿòè ìþâçóñóíäà ìöêÿððÿð ùÿäèñëÿð íÿãë åòìèøäèð.
Ùàäèñÿíèí òÿôñèëàòû áóíäàí èáàðÿòäèð: “Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿì (ñ) âèäà ùÿææè çàìàíû Ìÿêêÿ èëÿ Ìÿäèíÿ àðàñûíäàêû Ãÿäèðè-Õóì àäëû áèð éåðäÿ, èñòè áèð ýöíäÿ áöòöí ùàæûëàðû òîïëàéàðàã, éöêñÿê áèð éåðÿ ÷ûõäû âÿ áèð õöòáÿ îõóäó. Î, õöòáÿäÿ áåëÿ áóéóðäó: “Ìÿí ìþ’ìèíëÿðÿ îíëàðûí íÿôñëÿðèíäÿí äàùà öñòöí âÿ ëàéèã äåéèëÿììè?” Ùàìû “áÿëè” äåéÿ æàâàá âåðäè. Ïåéüÿìáÿð (ñ) áó æöìëÿíè ö÷ äÿôÿ òÿêðàð åòäè. Ùÿð äÿôÿ ìöñÿëìàíëàð Îíóí äåäèêëÿðèíè òÿñäèã åòäèëÿð. Áóíäàí ñîíðà ßëèíèí (ÿ) ÿëèíäÿí éàïûøûá éóõàðû ãàëäûðäû âÿ áåëÿ áóéóðäó: “Ìÿí êèìèí ìþâëàñûéàìñà, ßëè äÿ îíóí ìþâëàñûäûð.”
Õöòáÿ áèòÿíäÿí ñîíðà òÿáðèêëÿð áàøëàíäû. Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) øàèðè Ùÿññàí èáíè Ñàáèò îíóí èçíè èëÿ áó õöñóñäà áèð ãÿñèäÿ îõóäó.
Ùÿçðÿò ßëèíè (ÿ) èëê òÿáðèê åäÿíëÿð ßáó Áÿêð âÿ Þìÿð îëäó. Áóíó èìàì ßùìÿä èáíè Ùÿíáÿë “Ìöñíÿä”èí 4-æö æèëäèíèí 81-æè ñÿùèôÿñèíäÿ íÿãë åòìèøäèð. Áó, Õÿòèáè Áàüäàäè êèìè òÿÿññöáêåø ÿùëè-ñöííÿò àëèìèíèí “Òàðèõ” êèòàáûíûí 4-æö æèëäèíèí 290-æû ñÿùèôÿñèíäÿ äÿ âàðäûð. Áóðàäà Þìÿðèí Ùÿçðÿò ßëèíè (ÿ) òÿáðèê åòìÿñè ßáó Ùöðåéðÿíèí àäûíäàí íÿãë åäèëìèøäèð. Ùÿì äÿ ýþñòÿðèëìèøäèð êè, “Ìàèäÿ” ñóðÿñèíèí 3-æö àéåéè-êÿðèìÿñè ùÿìèí ýöí íàçèë îëäó: “Áó ýöí ñèçèí äèíèíèçè, ñèçÿ îëàí íå’ìÿòèìè òàìàìëàäûì âÿ ñèçèí ö÷öí äèí îëàðàã Èñëàìû áÿéÿíäèì...” Èìàì Ñöéóòè äÿ þç “Òÿôñèð”èíäÿ áó àéÿíèí Ãÿäèð-Õóì ùàäèñÿñè ýöíö íàçèë îëäóüóíó ãÿáóë åòìèøäèð.
Èìàì Ôÿõðè Ðàçè “Òÿôñèðè-êÿáèð”èíèí “Ìàèäÿ” ñóðÿñè ùèññÿñèíäÿ éàçûð êè, ñóðÿíèí 67-æè àéÿñèíèí: “Åé Ïåéüÿìáÿð, Àëëàù òÿðÿôèíäÿí ñÿíÿ íàçèë îëàíû õàëãà áèëäèð. ßýÿð áóíó åòìÿñÿí, ðèñàëÿòèíè òÿáëèü åòìÿìèø îëóðñàí. Àëëàù ñÿíè õàëãûí øÿððèíäÿí ãîðóéàð” ÿìðè íàçèë îëàðêÿí, Ïåéüÿìáÿð (ñ) ßëèíèí (ÿ) ÿëèíäÿí éàïûøàðàã áóéóðäó êè: “Ìÿí êèìèí ìþâëàñûéàìñà, ßëè (ÿ) äÿ îíóí ìþâëàñûäûð”. Áóíäàí ñîíðà Þìÿð Ùÿçðÿò ßëèéÿ (ÿ) éàõûíëàøàðàã äåäè: “Éà ßëè, ñÿíÿ ìöáàðÿêëÿð îëñóí êè, ñÿí ìÿíÿ âÿ ùÿð ìþ’ìèí êèøè âÿ ãàäûíà ìþâëà îëäóí”.
Èìàì Ìÿ’íÿâè äÿ “Ôåéçöë-Ãÿäèð”èíèí 1-æè æèëäèíèí 217-æè ñÿùèôÿñèíäÿ áó ùÿäèñÿíè ãåéä åòìèøäèð. Éöçëÿðëÿ äèýÿð ñöííö àëèìëÿðè þç êèòàáëàðûíäà éóõàðûäà íÿãë îëóíàíëàðû òÿêðàð åòìèøëÿð.
Áÿíè-Öìÿééÿíèí èãòèäàðû äþâðöíäÿ, õöñóñèëÿ Ìöàâèéÿ çàìàíûíäà õàèí ìöÿëëèôëÿð Ãÿäèðè-Õóì âÿ ßëèíèí Ïåéüÿìáÿð (ñ) òÿðÿôèíäÿí õÿëèôÿ òÿ’éèí îëóíìàñûíû èíêàð åòäèëÿð âÿ åëÿ áèð øåéèí áàø âåðìÿäèéèíè ñþéëÿäèëÿð. ×îõ êå÷ìÿäÿí îíëàðûí éàëàíëàðû çàùèð îëäó. ßñùàá âÿ òàáåèí ùàäèñÿíè äàíûøäûëàð âÿ éàçäûëàð. Áó äÿôÿ Áÿíè-Öìÿééÿ õÿëèôÿëÿðè áàøãà áèð éîë òóòäóëàð. Îíëàð äåäèëÿð êè, Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ìÿãñÿäè èìàìÿò âÿ õèëàôÿò äåéèëäè. Áÿëêÿ äÿ ßëèíè (ÿ) ñåâäèéèíè õàëãà áèëäèðìÿêäè âÿ õàëãûí äà îíó ñåâìÿñèíè èñòÿéèðäè.
Éåíÿ äÿ àëèìëÿð âÿ àðàøäûðûæûëàð áó ìÿ’íàíû ãÿáóë åòìÿäèëÿð âÿ õöòáÿíèí áàøäàí-áàøà õèëàôÿò áàðÿñèíäÿ îëäóüóíó ñþéëÿäèëÿð. Íþâáÿòè äÿôÿ ùÿìèí ìöÿëëèôëÿð áåëÿ ñþéëÿìÿê ìÿæáóðèééÿòèíäÿ ãàëäûëàð: “Äîüðóäóð, Ïåéüÿìáÿð (ñ) Ãÿäèðè-Õóìäà Çèëùÿææÿ àéûíûí 18-äÿ ùÿææ çèéàðÿòèíäÿí äþíÿðêÿí, äöíéàäàí êþ÷ìÿëÿðèíÿ áèð íå÷ÿ àé ãàëìûø ßëè èáíè ßáó Òàëèáè (ÿ) þç éåðèíÿ õèëèôÿ òÿ’éèí åòäè. Ëàêèí áóíäàí îíðà ÿñùàá àðàñûíäà èõòèëàô äöøäö âÿ ßëè (ÿ) þç ùàããûíû áàøãàëàðûíà ýöçÿøòÿ ýåòäè.”
Áÿëè ìöùàæèð âÿ ÿíñàðûí ìöíàãèøÿ âÿ ìöõàëèôÿòèíäÿí âÿ áèð-áèðëÿðèíÿ íàëàéèã ñþçëÿð ñþéëÿìÿñèíäÿí ñîíðà ßáó Áÿêð õèëàôÿòÿ ñå÷èëäè. ßââÿëäÿ ãåéä åòäèéèìèç êèìè ñÿùàáÿíèí áèð ãèñìè îíà áåé’ÿò åòìÿäè. Èìàì ßëè (ÿ) àëòû àé ñîíðà Èñëàìûí öñòöí ìÿíôÿÿòëÿðèíè ãîðóìàã âÿ ìöñÿëìàíëàðûí áèðëèéè íàìèíÿ ßáó Áÿêðÿ áåé’ÿò åòäè. Éàëíûç áóíäàí ñîíðà ìöñÿëìàíëàð æèùàäà ýåòìÿéè ãÿáóë åëÿäèëÿð. Ùÿçðÿò èìàì ßëè (ÿ) äÿ áó çàìàí áþéöê ôÿäàêàðëûã âÿ ÿçÿìÿò ýþñòÿðäè.
ßáó Áÿêðäÿí ñîíðà õèëàôÿòÿ Þìÿð êå÷äè. Þìÿð íþâáÿòè õèëàôÿòè ñå÷ìÿê ö÷öí àëòû íÿôÿðäÿí èáàðÿò øóðà éàðàòäû. Ùÿìèí øóðàíûí ðÿ’éèíè íÿçÿðÿ àëûá Þìÿðèí þëöìöíäÿí ñîíðà Îñìàíû îíóí éåðèíÿ ñå÷äèëÿð. Éàëíûç Îñìàí äöíéàäàí êþ÷äöéö çàìàí õàëã Ùÿçðÿò Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) òÿ’éèí åòäèéè õÿëèôÿíèí-Ùÿçðÿò ßëèíèí (ÿ) ÿòðàôûíà òîïëàíäû. Áèëìÿê ëàçûìäûð êè, Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) Èñëàìûí ãîðóíìàñû, ìöñÿëìàíëàðûí ïàð÷àëàíìàìàñû, êàôèðëÿðèí éåíèäÿí ýöæëÿíìÿìÿñè ö÷öí þç ùàããûíû ýöçÿøòÿ ýåòìèøäè. Àììà õèëàôÿò îíóí þçöíÿ éåòèøÿíäÿ Áÿíè-Öìÿééÿ áåëÿ åòìÿäè âÿ Ìöàâèéÿíèí áàø÷ûëûüû èëÿ Îíà ãàðøû ìöõàëèôÿò éàðàòäû. Ìöõàëèôÿò íÿòèæÿñèíäÿ Èñëàì èëê ôèðãÿéÿ áþëöíäö. Áèð òÿðÿôäÿ Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) âÿ òÿðÿôäàðëàðû, äèýÿð òÿðÿôäÿ èñÿ Ìöàâèéÿ èëÿ òÿðÿôäàðëàðû äàéàíäû. Áó ãàðøûäóðìà Áÿíè-Öìÿééÿíèí ñöãóòóíà ãÿäÿð óçóí áèð ìöääÿò äàâàì åëÿäè. Îíäàí ñîíðà ùàêèìèééÿòÿ ßááàñèëÿð ýÿëäè. Îíëàð äà Ùÿçðÿò ßëèíèí (ÿ) òÿðÿôäàðëàðû èëÿ ìöõàëèôÿòäÿ îëäóëàð. Òÿäðèæÿí ìÿçùÿáëÿð ìåéäàíà ÷ûõìàüà áàøëàäû âÿ ìöñÿëìàíëàð áèð íå÷ÿ áóäàüà àéðûëäûëàð. Ìÿçùÿáëÿðèí àðàñûíäà èñÿ áèð ñûðà ìöíàãèøÿ âÿ ìöæàäèëÿëÿð ÿìÿëÿ ýÿëäè. Ùÿòòà ùÿíÿôèëÿðëÿ ùÿíáÿëèëÿð àðàñûíäà áó ìöõàëèôÿò óçóí èëëÿð íèçÿëÿðëÿ ìöøàéèÿò îëóíäó. Îíëàð áèð-áèðëÿðèíè ëÿ’íÿòëÿéèð âÿ êàôèð àäëàíäûðûðäûëàð. Áÿ’çÿí áó ÷ÿêèøìÿëÿð íÿòèæÿñèíäÿ ÷îõëó ñàéäà èíñàí ùÿëàê îëóð, ìÿñæèäëÿð éàíäûðûëûð, éóðäëàð äàüûäûëûðäû. Áöòöí áó ùàäèñÿëÿð Èñëàì òèðèõèíäÿ ÿêñ îëóíìóøäóð.
Àõûðäà ùþêóìÿòëÿð áóíóí ãàðøûñûíû àëìàüûí éîëëàðûíû àðàìàüà ýèðèøäèëÿð âÿ òÿãðèáÿí ùèæðÿòäÿí 300 èë ñîíðà ìÿçùÿáëÿðèí ñàéûíû äþðä îëìàãëà ìÿùäóäëàøäûðäûëàð: Ùÿíÿôè, Øàôåè, Ìàëèêè, Ùÿíáÿëè.
Ùàëáóêè áó äþðä áþéöê ìöæòÿùèä ùå÷ êèìè þç òÿðÿôèíÿ ÷ÿêìÿéÿ ñÿ’é ýþñòÿðìÿäè âÿ îíëàðû þç ôÿòâàëàðûíà óéìàüà ìÿæáóð åòìÿäèëÿð. Îíëàð äèíè åëìëÿðè áàøäàí-áàøà Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ßùëè-áåéòèíäÿí þéðÿíìèøäèëÿð âÿ þçëÿðè äÿ î èìàìëàðà èíàíàí øÿõñëÿð èäè. ßùëè-áåéò àëèìëÿðè ùþêóìÿòëÿðèí áó ãÿðàðëàðû ãàðøûñûíäà áåëÿ áèð òÿëÿá ãîéäóëàð:
Ìöñÿëìàíëûã Ïåéüÿìáÿð (ñ) çàìàíûíäà, ñÿùàáÿ âÿ òàáåèí äþâðöíäÿ âÿ ùÿòòà äþðä èìàìûí âàõòûíäà Ìöùÿììÿäëèê èäè. Áó çàìàíëàðäà Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ßùëè-áåéòè áöòöí ìöñÿëìàíëàðûí äèíè èøëÿð âÿ ôÿòâà ìÿðæÿ’è ñàéûëûðäû. Áÿñ ñÿáÿá íÿäèð êè, ìöñÿëìàíëàðû ìöõòÿëèô àäëàðëà àéûðûá, àðàëàðûíäà èõòèëàô éàðàòäûëàð? Ìöæòÿùèäëÿð àðàñûíäà ìöÿééÿí ìÿñÿëÿëÿðäÿêè æöç’è èõòèëàôëàð áóíà ÿñàñ îëà áèëìÿçäè. Ùÿð êèì Àëëàùûí ùþêìöíö âÿ Ãóð’àíè-Êÿðèìè éàõøû àíëàéûá, Ãóð’àí, ñöííÿò, ÿãë âÿ èæìàäàí øÿð’è ùþêì ÷ûõàðà áèëèðñÿ, îíóí èæòèùàäû Èñëàìäà ìþ’òÿáÿð ñàéûëûð. Òÿÿññöô êè, ßùëè-áåéòè ñåâÿí àëèìëÿð áó äîüðó ñþçëÿðèíäÿí þòðö ñóëòàíëàðäàí âÿ ãÿñáêàð õÿëèôÿëÿðäÿí ñàéñûç çöëì, æÿôà âÿ ÿçèééÿòëÿð ýþðäöëÿð. Æèñìàíè âÿ ìàääè ÿçàáëàðà äö÷àð îëäóëàð. Áóíëàðûí ùåñàáûíû òàðèõäÿí àðàøäûðìàã ëàçûìäûð. Ùþêóìÿòëÿð Ìèñèðäÿ, Ùèæàçäà, Èðàãäà âÿ Àôðèêàíûí áèð ãèñìèíäÿ ùÿð áèðè þç ñèéàñÿòèíÿ óéüóí áèð ìÿçùÿáè ìþùêÿìëÿíäèðèð, äèýÿðèíè èñÿ ñûõûøäûðûðäû. Íÿòèæÿäÿ áó ýöí äöíéà ìöñÿëìàíëàðûíûí áþéöê áèð ãèñìè êè, íàìàç ãûëûð, îðóæ òóòóðëàð, ãèáëÿëÿðè Êÿ’áÿ, êèòàáëàðû Ãóð’àí, ïåéüÿìáÿðëÿðè Ùÿçðÿò Ìöùÿììÿä (ñ)-äèð. Îíëàð Ãóð’àíûí ùàëàë ñàéäûüûíû ùàëàë, ùàðàì åòäèéèíè ùàðàì áèëèðëÿð. Ëàêèí ìÿçùÿá ìÿñÿëÿñèíäÿ èðàäÿëÿðè ñàáèò äåéèëäèð. Áó àíëàéûøäà îëàí ìöñÿëìàíëàðû, éÿ’íè ßùëè-áåéò éîëóíäà îëàíëàðû âÿ Èñëàìû Ìöùÿììÿäëèëèê êèìè ãÿáóë åäÿíëÿðè äþðä ìÿçùÿá òÿðÿôäàðëàðû Èñëàìäàí óçàã ñàéûðëàð. Áó äöçýöí äåéèëäèð.
Ìÿýÿð Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿì (ñ) äöíéàäàí ðåùëÿò åäÿðêÿí ìÿí ñèçèí ö÷öí äþðä ìÿçùÿá âÿ Àëëàùûí êèòàáûíû ÿìàíÿò ãîéóðàì äåìèøäè? ßêñèíÿ, ñÿðèù âÿ ìöòÿâàòèð ùÿäèñëÿðÿ ýþðÿ Ðÿñóëè-ßêðÿì (ñ) âÿôàòû éàõûíëàøàðêÿí áóéóðäó: “Ñèçèí àðàíûçäà èêè áþéöê ÿìàíÿò ãîéóá ýåäèðÿì: Áèðè Ãóð’àí, äèýÿðè èòðÿòèì (ßùëè-áåéòèì). Áóíëàð ãèéàìÿòÿ ãÿäÿð áèð-áèðèíäÿí àéðûëìàçëàð âÿ Êþâñÿð ùîâóçóíóí êÿíàðûíäà ìÿíÿ éåòèøÿæÿêëÿð.”
Áóíóíëà áÿðàáÿð, áèç áöòöí ìöæòÿùèäëÿðè âÿ ìÿçùÿáëÿðèí áàø÷ûñû äþðä èìàìû äèíè âÿ åëìè øÿõñèééÿòëÿð êèìè òàíûéûðûã. Îíëàðûí ùàããûíäà äà ùå÷ áèð ùþðìÿòñèçëèê ýþñòÿðìèðèê. Ùÿìèí øÿõñëÿð ìöñÿëìàí âÿ Ìöùÿììÿäè èäèëÿð. Èñëàìû ìÿçùÿáëÿðÿ îíëàð ïàð÷àëàìàäûëàð. Àíæàã þç èæòèùàä âÿ íÿçÿðèééÿëÿðèíè áÿéàí åòäèëÿð. Áóíëàðäàí ñîíðà ýÿëÿíëÿð èñÿ èñòèñìàðëà ìÿøüóë îëäóëàð.
Éóõàðûäà ãåéä åòäèéèìèç êèìè, ßááàñèëÿðèí âàõòûíäà ùÿð êèì áþëýÿ ñèéàñÿòèíÿ óéüóí ýÿëÿí äþðä èìàìäàí áèðèíè äÿñòÿêëÿéèðäè. Ìÿñÿëÿí, Ìàëèêè ìÿçùÿáè Ìÿäèíÿäÿ, Ùÿíÿôè Èðàãäà, Øàôå’è Ìèñèðäÿ éàéûëìûøäû.
1. ßìèðÿë-ìþ’ìèíèí ßëè (ÿ) èáíè ßáó Òàëèáèí ùàããûíäàêû èëê ùåêàéÿ îíóí Êÿ’áåéè-Ìöÿççÿìÿäÿ äöíéàéà ýÿëìÿñèäèð.
Ùàêèìè Íèøàáóðè éàçûð êè, ßñÿä ãûçû Ôàòèìÿíèí ßëèíè (ÿ) Êÿ’áÿíèí è÷èíäÿ äöíéàéà ýÿòèðìÿñèíÿ äàèð âàðèä îëàí ùÿäèñëÿðèí ùàìûñû ñÿíÿäëÿðÿ ÿñàñëàíûð. (æ. 3. ñÿù. 493.)
ßëèäÿí (ÿ) ÿââÿë âÿ ñîíðà ùå÷ êèì Êÿ’áÿíèí è÷èíäÿ äöíéàéà ýÿëìÿìèøäèð. Áóíó èáíè Ùàæÿð âÿ “Íóðóë-ßáñàð” ñàùèáè äÿ à÷ûãëàìûøäûð. (ñ. 69)
2. Èìàì Ìÿ’íÿâè “Êÿíçöë-ùÿãàéèã” àäëû êèòàáûíûí 188-æè ñÿùèôÿñèíäÿ Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿìäÿí (ñ) áåëÿ íÿãë åäèð: Ïåéüÿìáÿð (ñ) áóéóðäó: “Éà ßëè ÿíòÿ áèìÿíçèëÿòóë-Êÿ’áÿ”, éÿ’íè éà ßëè ñÿí Êÿ’áÿ êèìèñÿí.
Òÿáÿðè “Óñòóë-ãàáÿ”äÿ áåëÿ íÿãë åäèð, Ïåéüÿìáÿð (ñ) áóéóðäó: “Éà ßëè ñÿí Êÿ’áÿ êèìèñÿí, õàëãûí ñÿíÿ äîüðó ýÿëìÿñè ëàçûìäûð, ñÿíèí õàëãà ñàðû ýåòìÿéèí éîõ”. Éÿ’íè, õàëã ñÿíÿ ñàéãû èëÿ òÿ’çèì åòìÿëèäèð. Îíëàð ñÿíèí éàíûíà ýÿëìÿêëÿ øÿðÿôëÿíÿðëÿð.
Áÿëêÿ áÿ’çè îõóæóëàð áóíà ùåéðÿò åäÿðëÿð êè, íÿ æöð îëóð êè, ßëèíèí (ÿ) àäû ÿðøäÿ âÿ Æÿííÿòäÿ éàçûëûð. Âÿ éàõóä áåëÿ ùåñàá åäÿðëÿð êè, áó ßëèíèí (ÿ) âÿ ßùëè-áåéòèí ùàããûíäà èôðàò ñþçëÿðäèð. Àììà ìÿí áöòöí áóíëàðû ÿùëè-ñöííÿòèí ìÿ’òÿáÿð êèòàáëàðûíäàí ýþòöðìöøÿì. Ùÿòòà áÿ’çè ùÿäèñëÿðè äîüðóäàí äà Ùÿçðÿò ßëèíèí (ÿ) äöøìÿíëÿðèíäÿí íÿãë åäèðÿì.
Õÿòèáè Áàüäàäè ÷îõ òÿÿññöáêåø âÿ åéíè çàìàíäà ñöííöëÿðèí áþéöê ìöÿëëèôëÿðèíäÿíäèð. Î, îí äþðä æèëääÿ Áàüäàäûí òàðèõèíè éàçìûøäûð. Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) âÿ ßùëè-áåéò ùàããûíäà ÿí àç ùÿäèñ íÿãë åäÿíëÿðäÿíäèð. Ùÿòòà Ùÿçðÿò ßëèíèí (ÿ) ùàããûíäàêû ùÿäèñëÿðè äÿ ÷îõ çÿèô ýþñòÿðìÿéÿ ÷àëûøìûøäûð. Áóíà áàõìàéàðàã êèòàáûíûí îí áèðèíæè æèëäèíèí 173-æö ñÿùèôÿñèíäÿ àøàüûäàêû ùÿäèñè íÿãë åòìèøäèð:
3. ßíÿñ èáíè Ìàëèê äåäè: “Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) åøèòäèì, áóéóðäó: “Ìå’ðàæà ýåäÿíäÿ ÿðøè-ÿ’ëàäà áó éàçûíû ýþðäöì: Ëà èëàùÿ èëëÿëëàù, Ìóùÿììÿäÿí Ðÿñóëóëëàù âÿ ÿééÿäòóùó áè ßëèééèí” éÿ’íè Ìöùÿììÿäè ßëè èëÿ äÿñòÿêëÿäèì âÿ éàðäûì åòäèì”.
Áó ùÿäèñèí èìàì Ñöéóòè äÿ “Òÿôñèð”èíèí “Èñðà” ñóðÿñèíäÿ íÿãë åòìèøäèð. Áóíà “Çÿùàèðóë-Öãáà”íûí 69-æó ñÿùèôÿñèíäÿ äÿ ðàñò ýÿëèðèê.
4. Ìîëëà ßëè Ìöòòÿãèíèí “Êÿíçöë-Öììàë”ûí 6-æû æèëäèíèí 158-æè ñÿùèôÿñèíäÿ íÿãë åòäèéè àøàüûäàêû ùÿäèñäÿ íÿçÿð ñàëàã.
“Æÿííÿòäÿ áèð àüàæûí öñòöíäÿ áåëÿ éàçûëûáäûð: “Ëà èëàùÿ èëëÿëëàù, Ìóùÿììÿäóí Ðÿñóëóëëàù, ÿééÿäòóùó áè ßëèééèí”.
Àëëàù-òÿàëà Ùÿçðÿòè Ðÿñóëóëëàùû ìöùàðèáÿëÿðäÿ âÿ äèýÿð éåðëÿðäÿ ßëèíèí éàðäûìû èëÿ äÿñòÿêëÿìÿñèíÿ ùå÷ êèìèí øöáùÿñè îëà áèëìÿç.
Êèìèí-ßëèíèí (ÿ), éà áàøãà áèðèñèíèí äàùà ÿââÿë èìàí ýÿòèðäèéè ùàããûíäà áÿùñ à÷ìàã ÿñëà äîüðó äåéèëäèð. ×öíêè ßëè èáíè ßáó Òàëèá (ÿ) ùå÷ áèð çàìàí êàôèð îëìàìûøäûð êè, “î ôèëàí âàõòäàí ñîíðà ìöñÿëìàí îëäó”, -äåéÿê. Óøàãëûüûíäàí Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) åâèíäÿ áþéöìöø, î íÿ åòìèøñÿ, ßëè (ÿ) äÿ î æöð ùÿðÿêÿò åëÿìèøäèð. ßëèíèí íÿ âàõòäàí ìöñÿëìàí îëäóüóíó ñîðóøìàã Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) íÿ çàìàíäàí ìöñÿëìàí îëäóüóíó ñîðóøìàüà áÿíçÿéèð. ×öíêè îíëàð ÿââÿëäÿí êàôèð îëìàìûøäûëàð. Åéíè çàìàíäà õàëãûí ãàðøûñûíäà Èñëàìèééÿòè èëê èãðàð åäÿí âÿ Ïåéüÿìáÿðÿ (ñ) òàáå îëäóüóíó ñþéëÿéÿí éåíÿ äÿ Ùÿçðÿò ßëèäèð.
Áó õöñóñäà ÿùëè-ñöííÿò êèòàáëàðûíäàí áèð íå÷ÿ ùÿäèñ íÿãë åäèðÿì.
Èáíè Æóðåéðè Òÿáÿðè “Òàðèõ”èíèí 2-æè æèëäèíèí 75-æè ñÿùèôÿñèíäÿ áåëÿ éàçûð: “Ùÿçðÿò Ïåéüÿìáÿðÿ (ñ) èëê èìàí ýÿòèðÿí âÿ Îíóíëà áèðëèêäÿ íàìàç ãûëàí êèøè Ùÿçðÿò ßëèäèð. Î, Ïåéüÿìáÿðè òÿñäèã åäÿðêÿí îí éàøû âàðäû.”
5. Èìàì Íÿñàè Õÿñàèñ” àäëû êèòàáûíûí 3-æö ñÿùèôÿñèíäÿ éàçûð, ßëè èáíè ßáó Òàëèá (ÿ) áóéóðäó: “Ìÿí ùÿð êÿñäÿí éåääè èë ÿââÿë Ïåéüÿìáÿðÿ (ñ) èìàí ýÿòèðäèì”.
Áó ùÿäèñ àëòû “Ñÿùèù” ìöÿëëèôëÿðèíäÿí îëàí Èáíè Ìàæÿíèí êèòàáûíäà äà âàðäûð.
6. Òÿáÿðè “Ðèéàçöí-íÿçèðÿ” àäëû êèòàáûíûí 2-æè æèëäèíèí 226-æû ñÿùèôÿñèíäÿ èêèíæè õÿëèôÿäÿí áåëÿ íÿãë åäèð:
“Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) åøèòäèì, áóéóðäó: “ßýÿð éåääè ýþéö òÿðÿçèíèí áèð ýþçöíÿ, ßëèíèí èìàíûíû èñÿ äèýÿð áèð ýþçöíÿ ãîéñàëàð, Îíóí èìàíû àüûð ýÿëÿð”.
7. ßùëè-ñöííÿòèí ìþ’òÿáÿð âÿ ôàéäàëû êèòàáëàðûíäàí îëàí “Ôåéçöë-ãÿäèð” Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) áåëÿ íÿãë åäèð:
Ïåéüÿìáÿð (ñ) ßëèíèí ÿëèíäÿí òóòàðàã áåëÿ áóéóðäó: “Áó ìÿíÿ èëê èìàí åäÿí øÿõñäèð. Ãèéàìÿòäÿ ìÿíèìëÿ èëê ÿë òóòàí äà Î îëàæàã. ßëè ñèääèãè-ÿêáÿð, ôàðóãè-öììÿò âÿ ìþ’ìèíëÿðèí ðÿùáÿðèäèð”.
8. “Óñäóë-ãàáÿ” êèòàáûíäà ßáà ßééóáè ßíñàðèäÿí íÿãëÿí áåëÿ éàçûëìûøäûð: Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) åøèòäèì, áóéóðäó: “Ìÿëàèêÿëÿð áóíäàí éåääè èë ÿââÿë ìÿíÿ âÿ ßëèéÿ ñàëàâàò ýþíäÿðèðëÿð. ×öíêè î çàìàí ìÿíäÿí âÿ ßëèäÿí áàøãà íàìàç ãûëàí éîõ èäè.” (4-æö æèëä, ñÿù. 6.)
Èìàì Íÿñàè äÿ “Õÿñàèñ”èíèí 3-æö ñÿùèôÿñèíäÿ áóíà áÿíçÿð áèð ùÿäèñ íÿãë åòìèøäèð.
Èìàì Òèðìèçè èñÿ “Ñÿùèù”èíèí 2-æè æèëäèíèí 301-æè ñÿùèôÿñèíäÿ èáíè ßááàñäàí íÿãë åäèð êè, “èëê íàìàç ãûëàí ßëè (ÿ) èäè. Áó áàõûìäàí ßëèíèí íàìàçû ùÿð êÿñèíêèíäÿí ÷îõ îëìàãëà Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) íàìàçûíà áÿíçÿéèð.”
Áóõàðè “Ñÿùèù”èíäÿ áèð ñÿùàáÿäÿí áóíëàðû íÿãë åäèð: “Áèç Áÿñðÿäÿ ßëè (ÿ) èëÿ íàìàç ãûëàðêÿí Îíóí íàìàç ãûëìàñû áèçÿ Ïåéüÿìáÿðè (ñ) õàòûðëàòäû.”
Áóíëàðäàí àíëàøûëûð êè, ßëèíèí ãûëäûüû íàìàç Ïåéüÿìáÿðèìèçèí (ñ) ãûëäûüû íàìàçà äàùà óéüóí âÿ éàõûíäûð. Áóíà ýþðÿ äÿ ßëèíè ñåâÿíëÿð îíóí êèìè íàìàç ãûëûðëàð.
“Ïåéüÿìáÿðëèéèì ö÷öí Ñèçäÿí ùå÷ áèð ìöêàôàò èñòÿìèðÿì. Àíæàã ìÿíèì ßùëè-áåéòèìè ñåâèí.”
Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ßùëè-áåéòèíÿ, õöñóñèëÿ ßëè èáíè ßáó Òàëèá, Ôàòèìåéè-Çÿùðà, èìàì Ùÿñÿí, èìàì Ùöñåéí âÿ îíëàðäàí ñîíðà ýÿëÿí äîããóç èìàìû ñåâìÿê âÿ ìÿùÿááÿò ýþñòÿðìÿê ìöñÿëìàíëûüûí äèíè âÿçèôÿëÿðèíäÿíäèð. Áó, Ãóð’àíè-Êÿðèìèí “Øóðà” ñóðÿñèíèí 23-æö àéåéè-êÿðèìÿñèíäÿ ÿìð îëóíìóøäóð:
“[Éà Ìöùÿììÿä!] Ñþéëÿ: Ìÿí þç Ïåéüÿìáÿðëèéèì ö÷öí ñèçäÿí áèð ìöêàôàò òÿëÿá åòìèðÿì. Àíæàã ìÿíèì éàõûíëàðûìû ñåâèí”.
Çÿìÿõøÿðè “Êÿøøàô” àäëû òÿôñèðèíäÿ “Øóðà ñóðÿñèíèí áó àéÿñèíè áåëÿ òÿôñèð åäèð: “Áó àéÿ íàçèë îëàíäà ñîðóøäóëàð: “Éà Ðÿñóëóëëàù, ñÿíèí ÿãðÿáàí (éàõûíëàðûí) êèìëÿðäèð? Áóéóðäó: “ßëè, Ôàòèìÿ âÿ þâëàäëàðû”.
“Çÿùàèðöë-Öãáà”íûí 25-æè ñÿùèôÿñèíäÿ Ïåéüÿìáÿðäÿí áåëÿ íÿãë åäèð êè, áóéóðäó: “Àëëàù-òÿàëà ìÿíèì ÿæðèìè ñèçëÿðèí ßùëè-áåéòèìè ñåâìÿéèíèç øÿêëèíäÿ ãÿðàð âåðäè. Âÿ ìÿí ñàáàù (Ãèéàìÿòäÿ) áóíëàðû ñèçäÿí ñîðóøàæàüàì”...
Èáíè Ùàæÿð “Ñÿâàèã”èí 101-æè ñÿùèôÿñèíäÿ Ùÿçðÿò ßëèäÿí (ÿ) áóíëàðû íÿãë åäèð: “Áèçè äîñò òóòàíëàð àíæàã ìþ’ìèíëÿðäèð”.
Èìàì Ìÿ’íÿâè ÿùëè-ñöííÿòèí áþéöê àëèìëÿðèíäÿíäèð. Î, “Ôåéçöë-ãÿäèð” àäëû êèòàáûíûí 5-æè æèëäèíèí 16-æû ñÿùèôÿñèíäÿ áåëÿ éàçûð: “Äóà åäÿí øÿõñèí Ìöùÿììÿä âÿ àëè-Ìöùÿììÿäÿ ñàëàâàò ýþíäÿðìÿéèíæÿ ùå÷ áèð äóàñû Àëëàùà éåòèøìÿç”.
Èìàì Áÿéùÿãè “Ñöíÿí”èíäÿ ñÿùàáÿ ßáó Ìÿñ’óääàí áóíëàðû íÿãë åòìèøäèð: “ Ìÿí íàìàç ãûëàðêÿí Ìöùÿììÿä âÿ àëè-Ìöùÿììÿäÿ ñàëàâàò ýþíäÿðìÿéèíæÿéÿ ãÿäÿð íàìàçûìû òàìàì âÿ êàìèë ñàéìûðàì”. (2-æè æèëä, ñÿù. 279)
Èáíè Ùàæÿð “Ñÿâàèã”èí 88-æè ñÿùèôÿñèíäÿ èìàì Øàôå’èäÿí íÿãë åäèð êè, î äåéÿðäè: “Åé Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ßùëè-áåéòè! Ñèçèí ôÿçèëÿòèíèçÿ áó áÿñäèð êè, íàìàç ãûëàí áèð øÿõñ ñèçÿ ñàëàâàò ýþíäÿðìÿçñÿ, íàìàçû ãÿáóë îëóíìàç”.
Áóõàðè “ßë-ÿáàáóë-ìöôðÿä” àäëû êèòàáûíûí 90-æû ñÿùèôÿñèíäÿ Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) íÿãë åäèð êè, áóéóðìóøäóð: Ùÿð êèì “ßëëàùöììÿ ñÿëëè ÿëà Ìöùÿììÿäèí âÿ àëè Ìöùÿììÿä, êÿìà ñÿëëåéòÿ ÿëà Èáðàùèì âÿ ÿëà àëè Èáðàùèì” äåéèðñÿ, ãèéàìÿò ýöíöíäÿ ìÿí îíóí õåéðèíÿ øÿùàäÿò âÿ øÿôàÿòäÿ îëàðàì”.
Ïåéüÿìáÿð (ñ) çàìàíûíäà áÿ’çè ìöñÿëìàíëàð ñàäÿæÿ “Ñÿëëè ÿëà Ìöùÿììÿä” äåéèðäèëÿð. Ïåéüÿìáÿð (ñ) îíëàðû áóíäàí ÷ÿêèíäèðäè âÿ áóéóðäó: “Ìÿíÿ íàãèñ ñàëàâàò ýþíäÿðìÿéèí, ñàëàâàòû áó æöð äåéèí: “ßëëàùöììÿ ñÿëëè ÿëà Ìöùÿììÿäèí âÿ àëè –Ìöùÿììÿä”.
Áóíó èáíè Ùàæÿð äÿ éóõàðûäà àäûíû ÷ÿêäèéèìèç êèòàáûíûí 87-æè ñÿùèôÿñèíäÿ íÿãë åòìèøäèð.
Õÿòèáè Áàüäàäè þç “Òàðèõ” êèòàáûíûí 2-æè æèëäèíèí 21-æè ñÿùèôÿñèíäÿ Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) áåëÿ íÿãë åäèð êè, áóéóðìóøäóð: “Ìÿíèì øÿôàÿòèì öììÿòèìäÿí î êèìñÿëÿðÿ éåòèøÿð êè, ìÿíèì ßùëè-áåéòèìè ñåâñèíëÿð. Îíëàð ìÿíèì øèÿëÿðèì âÿ òàáåëÿðèìäèð”.
Æàáèð èáíè ßáäóëëàù ßíñàðèäÿí áåëÿ áèð ðÿâàéÿò âàð êè, Ïåéüÿìáÿð (ñ) áèð ýöí áèð õöòáÿ îõóäó: “Åé èíñàíëàð, ùÿð êèì áèç ßùëè-áåéòè äöøìÿí ñàéàðñà, Àëëàù ãèéàìÿòäÿ îíó éÿùóäèëÿðëÿ áèðëèêäÿ ìÿøùóð åäÿæÿêäèð”. Æàáèð äåäè: “Éà Ðÿñóëóëëàù, íàìàç ãûëûá, îðóæ òóòñà äà, þçöíö ìöñÿëìàí ñàéûá, æàíûíû, ìàëûíû ãîðóñà äà (Ùåéòÿìè, “Ìÿæìÿ” ÿñÿðè, 9-æó æèëä, ñÿù. 179).
Èìàì Çÿìÿõøÿðè ÿùëè-ñöííÿòèí ÷îõ áþéöê ìöôÿññèðëÿðèíäÿíäèð âÿ “Êÿøøàô” àäëû òÿôñèðèí ìöÿëëèôèäèð. Î, áöòöí Èñëàì àëèìëÿðèíèí äèããÿòèíè æÿëá åòìèøäèð. “Êÿøøàô”ûí “Øóðà” ñóðÿñèíÿ àèä ùèññÿñèíäÿ ßùëè-áåéò âÿ õàíÿäàíè-Ðÿñóëóí ôÿçèëÿò âÿ ñåâýèñèíäÿ Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿìäÿí (ñ) ìöôÿññÿë áèð ùÿäèñ íÿãë åòìèøäèð. Ùÿãèãÿòÿí áó ùÿäèñ ßùëè-áåéò äîñòëàðûíûí âÿ øèÿëÿðèíèí ýþçëÿðèíèí íóðó ùþêìöíäÿäèð, îíëàð ö÷öí áèð ìöúäÿäèð. Ùÿìèí ùÿäèñè-øÿðèôèí òÿðæöìÿñèíÿ íÿçÿð ñàëàã: “Ùÿð êèì Àëè-Ìöùÿììÿäèí äîñòó îëàðàã þëÿðñÿ, øÿùèääèð âÿ îíóí ýöíàùëàðû áàüûøëàíìûøäûð. Ùÿð êèì Àëè-Ìöùÿììÿäèí äîñòó êèìè þëÿðñÿ, êàìèë èìàíëà þëìöø ùåñàá îëóíóð. Ùÿð êèì Àëè-Ìöùÿììÿäèí äîñòó êèìè âÿôàò åäÿðñÿ, þëöì ìÿëÿéè îíó Æÿííÿòëÿ ìöúäÿëÿéÿð. Ùÿð êèì Àëè-Ìöùÿììÿäèí äîñòó êèìè þëÿðñÿ, îíóí ãÿáðèíäÿí Æÿííÿòÿ èêè ãàïû à÷ûëàð, ãÿáðè èñÿ Ðÿùìàíûí ìÿëÿêëÿðèíèí çèéàðÿòýàùû îëàð. Ùÿð êèì Àëè-Ìöùÿììÿäèí äîñòó êèìè äöíéàäàí êþ÷ñÿ, ñöííÿò âÿ æàìààò öçðÿ äöíéàäàí ýåòìèøäèð.
Ùÿð êèì Àëè-Ìöùÿììÿäÿ èíàä âÿ äöøìÿí÷èëèê öçðÿ þëÿðñÿ, Ãèéàìÿòäÿ èêè ýþçöíöí àðàñûíäà áåëÿ áèð éàçû îëàð: “Áó øÿõñ Àëëàùûí ðÿùìÿòèíäÿí öìèäñèçäèð”. Âÿ áèð äÿ ùÿð êèì ßùëè-áåéòèí äöøìÿíè îëàðàã þëÿðñÿ, êàôèðäèð âÿ Æÿííÿòèí ÿòðèíè äóéìàéàæàãäûð!” Áó ùÿäèñè èìàì Ôÿõðè Ðàçè äÿ þç “Òÿôñèð”èíäÿ ãåéä åòìèøäèð.
Áóíëàð Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿìèí (ñ) ßùëè-áåéòèí äîñòëóüóíóí áöòöí öììÿòÿ âàæèáëèéè õöñóñóíäà áóéóðäóüó ùÿäèñëÿðäÿí áèð äàìëàäûð. Àììà áóíó äà áèëìÿê ëàçûìäûð êè, ßùëè-áåéòèí ùÿãèãè äîñòëàðû îíëàðûí áóéóðäóüó êèìè ÿìÿë åäÿíëÿðäèð âÿ Èñëàìûí áöòöí ÿùêàìûíû ãÿáóë åòìèø îëàíëàðäûð. Éàëíûç ìÿùÿááÿò êèôàéÿò äåéèë! Äîñò î êèìñÿëÿðäèð êè, ìÿùáóáóíóí ñþçöíö äèíëÿñèí. Øöáùÿñèç âÿ àéäûí áèð ùÿãèãÿòäèð êè, èìàìëàð (ÿ) íàìàç ãûëìàéàí, îðóæ òóòìàéàí, øÿðàá è÷ÿí êèìñÿëÿðäÿí ðàçû îëìàéàæàãëàð.
Áèëèíìÿëèäèð êè, ßùëè-áåéò ñåâýèñè óüðóíäà þëÿíëÿð àíæàã øÿùèä ñàéûëûðëàð.
Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿìÿ (ñ) ÿí éàõûí éîë Îíóí ßùëè-áåéòèíèí éîëóäóð. ×öíêè áó ìöãÿääÿñ øÿõñëÿð þç áàáàëàðûíûí, éÿ’íè Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) õöñóñè ùÿéàòûíäàí, ñþçëÿðèíäÿí ùÿð êÿñäÿí äàùà ÷îõ ìÿ’ëóìàò ñàùèáè èäèëÿð. ßëè èáíè ßáó Òàëèá (ÿ) óøàãëûã äþâðöíäÿí Èñëàì Ïåéüÿìáÿðè èëÿ áÿðàáÿð èäè âÿ îíóí åâèíäÿ òÿðáèéÿ ýþðìöøäö. Ùÿòòà ðèñàëÿòäÿí ÿââÿë Ïåéüÿìáÿð (ñ) ßëèíè (ÿ) äÿ þçö èëÿ áèðëèêäÿ Ùÿðà äàüûíà àïàðìûøäû. Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) Àëëàùûí Ðÿñóëóíóí (ñ) èáàäÿò âÿ ìöíàæàòûíû ýþðöð âÿ äèíëÿéèðäè.
Íöáöââÿòèíè èçùàð âÿ àäàìëàðû Èñëàìà äÿ’âÿò åòäèêäÿí ñîíðà äà áöòöí èìàí âÿ ÿãèäÿñè èëÿ Îíó òÿñäèã åäÿí Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) èäè. Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) îíóí ôÿäàêàð ìöäàôèÿ÷èëÿðèíäÿí èäè. Èëàùè âÿ äèíè òÿ’ëèìàòû Èñëàì Ïåéüÿìáÿðèíäÿí ùàìûäàí ÿââÿë Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) þéðÿíìèøäè. Ùÿçðÿòè Ïåéüÿìáÿð (ñ) ùÿð àéÿ âÿùé îëóíàíäà îíó Ùÿçðÿò ßëèéÿ (ÿ) þéðÿäèð, Ùÿçðÿò ßëè (ÿ) äÿ äèíëÿéèá ùèôç åäèðäè. Íåæÿ êè, èìàì Òÿáÿðè “Òÿôñèð”èíäÿ (29-æó æèëä, ñÿù. 35.) âÿ èìàì Çÿìÿõøÿðè èñÿ “ßëùàãÿ” ñóðÿñèíèí 12-æè àéÿñèíäÿ áóíó áÿéàí åäèá Ïåéüÿìáÿðäÿí (ñ) ùÿäèñ ðÿâàéÿò åòìèøäèð.
Áó ñÿáÿáäÿíäèð êè, Ïåéüÿìáÿð (ñ) þçöíö åëì âÿ ùèêìÿòèí øÿùÿðè âÿ ßëè èáíè ßáó Òàëèáè (ÿ) èñÿ ùÿìèí øÿùÿðèí ãàïûñû êèìè òàíûäûð âÿ áöòöí äèíè ìÿñÿëÿëÿðè âÿ ÿùêàìû þéðÿíìÿê ö÷öí î ãàïûäàí äàõèë îëìàëàðûíû âÿ áàøãà ãàïûëàðà öç òóòìàìàëàðûíû òþâñèéÿ åäèðäè. Ìöñÿëìàíûí âÿçèôÿñèäÿ Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) åòäèéè âÿ áóéóðäóüóíó ìÿíèìñÿéèá, îíóíëà ÿìÿë åòìÿê âÿ íÿùé åòäèéèíè èñÿ òÿðê åòìÿêäèð. ×öíêè Ïåéüÿìáÿðè-ßêðÿì (ñ) íÿ ñþéëÿìèøäèðñÿ, Àëëàù òÿðÿôèíäÿí ñþéëÿìèø âÿ îíóí ñþéëÿäèêëÿðè éàëíûç âÿùéäÿí èáàðÿòäèð. Âÿìà éÿíòèêó àíèëùÿâà... “Î (ñ) þç èñòÿéè èëÿ ñþç ñþéëÿìÿç. Íÿ ñþéëÿñÿ âÿùéäèð” (“Íÿæì” ñóðÿñè).
Ãóð’àí åëìëÿðèíè, áó ìöãÿääÿñ äèíè Êèòàáûí ùÿãèãÿòëÿðèíè Èñëàì Ïåéüÿìáÿðèíäÿí (ñ) þéðÿíÿí âÿ îíà âàðèñ îëàíëàð Ùÿçðÿò ßëè èáíè ßáó Òàëèá (ÿ) âÿ Îíóí ïàê þâëàäëàðûäûð. Ãóð’àí åëìèíèí æÿâàùèðëÿðè àíæàã áó òÿìèç èíñàíëàð âàñèòÿñèëÿ ìöñÿëìàíëàðà íÿñèá îëìàãäàäûð. Èñëàì Ïåéüÿìáÿðè (ñ) âèäà ùÿææè çàìàíû âÿ äèýÿð éåðëÿðäÿ òÿêðàð-òÿêðàð ñÿùàáÿñèíÿ áóéóðìóøäóð êè: “Ìÿí ñèçèí àðàíûçäà èêè ãèéìÿòëè ÿìàíÿò ãîéóá ýåäèðÿì: Áèðè Àëëàùûí (æ. æ.) Êèòàáû, äèýÿðè èñÿ ßùëè-áåéòèì. Áó èêè ÿìàíÿò áèð-áèðèíäÿí àéðûëìàçëàð âÿ Êþâñÿð êÿíàðûíäà ìÿíÿ éåòèøÿðëÿð”.
Áó ùÿäèñ ñÿùèù ùÿäèñëÿðäÿí, ùÿòòà ìöòÿâàòèð ùÿäèñëÿðäÿíäèð. ßùëè-ñöííÿòèí ìþ’òÿáÿð êèòàáëàðûíäà ìöõòÿëèô êÿëìÿëÿðëÿ íÿãë îëóíìóøäóð. Ìÿñÿëÿí, “Ñÿùèùè-Ìöñëèì”, “Áàáè-ôÿçàèëè-ñÿùàáÿ”,“Ñÿùèùè-Òèðìèç”, (æ. 2, ñ. 308), “Õÿñàèñè-èìàì Íÿñàè” (ñ. 21), èìàì ßùìÿä èáíè Ùÿíáÿëèí “Ìöñíÿä” (æ. 3, ñ. 17), èáíè Ùàæÿðè Ìöòÿÿññèáèí “Ñÿâàèã” (ñ. 75), Ùàêèìè Íèøàáóðèíèí “Ìöñòÿäðÿê” (æ. 3, ñ. 148) âÿ ñ. êèìè ãàéíàãëàðû ýþñòÿðìÿê îëàð. Áóíëàðäàí áàøãà áèð ñûðà áþéöê ÿùëè-ñöííÿò àëèìëÿðè äÿ ùÿìèí ùÿäèñè íÿãë åòìèøëÿð. Ùÿòòà èìàì Ìÿ’íÿâè “Ôåéçöë-ãÿäèð” (æ. 3, ñ. 14) êèòàáûíäà áåëÿ àëèìëÿðèí èéèðìèäÿí ÷îõ îëäóüóíó ýþñòÿðèð.
Áó âÿ äèýÿð ùÿäèñëÿðäÿí ýþðöíöð êè, ñÿùàáÿ âÿ ùÿòòà èëê ö÷ õÿëèôÿíèí äèí ÿùêàìû âÿ Èñëàìè åëìëÿðäÿí áèëìÿäèêëÿðèíè ßëè èáíè ßáó Òàëèáäÿí (ÿ) ñîíðà èìàì Ùÿñÿí (ÿ) âÿ èìàì Ùöñåéí (ÿ) Ïåéüÿìáÿð (ñ) åëìèíèí âàðèñè èäèëÿð. Ñÿùàáÿíèí áþéöêëÿðè òàáåèí âÿ ñîíðàêûëàð Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) ßùëè-áåéòèíäÿí, îí èêè èìàìäàí äèí ÿùêàìûíû þéðÿíèðäèëÿð.
Èñëàìäà ìÿçùÿáëÿð ìåéäàíà ÷ûõûá, Áÿíè-Öìÿééÿ âÿ Áÿíè-ßááàñ ìöñÿëìàíëàðû ôèðãÿëÿðÿ áþëìÿìèøäÿí ÿââÿë Èñëàì àëèìëÿðè Ïåéüÿìáÿð (ñ) ßùëè-áåéòèíèí òÿëÿáÿëÿðè îëäóãëàðû èëÿ ôÿõð åäèðäèëÿð. Èìàì Ìàëèê èìàì Æÿ’ôÿð Ñàäèãèí (ÿ) ìÿêòÿáèíäÿ éåòèøìèøäè. Èìàì ß’çÿì äÿ èêè èë Ùÿçðÿò èìàì Æÿ’ôÿð Ñàäèãÿ òÿëÿáÿëèê åòìÿñè èëÿ ôÿõð åäÿðÿê äåéèðäè: “Ìÿí ùÿéàòûì áîéó èìàì Æÿ’ôÿð Ñàäèãäÿí áþéöê àëèì ýþðìÿìèøÿì.”
Àøàüûäàêû äà îíóí ñþçëÿðèäèð:
“ßýÿð î èêè èë (î, èìàì Æÿ’ôÿð Ñàäèãÿ èêè èë òÿëÿáÿëèê åòìèøäè) îëìàñàéäû, Íó’ìàí ùÿëàê îëàðäû” (Íó’ìàí èìàì ß’çÿìèí àäûäûð.)
Èñëàìèééÿòäÿ éîë âÿ ãàïû áó èäè. Ìöñÿëìàíëàð áó ãàïûäàí åëì âÿ ùèêìÿò øÿùÿðèíÿ ýèðèá, Èñëàì ÿùêàìûíû þéðÿíèðäèëÿð. Áó éîë èñÿ ßùëè-áåéò éîëó, èìàì éîëó îëìàãëà “Æÿ’ôÿðè ìÿçùÿáè” àäû èëÿ ìÿøùóð îëìóøäóð. ×öíêè èìàì Æÿ’ôÿð Ñàäèã (ÿ) Ïåéüÿìáÿðèí (ñ) åëìëÿðèíè äèýÿð èìàìëàðäàí äàùà ÷îõ áÿéàí áóéóðìàüà ìöâÿôôÿã èäè.
Èìàì ß’çÿì, èìàì Ìàëèê êèìè äèí áþéöêëÿðè äÿ îíóí òÿëÿáÿñè îëìóøäóëàð. Áó ñÿáÿáäÿí äÿ Ïåéüÿìáÿð ßùëè-áåéòèíèí âÿ îí èêè èìàìûí éîëóíà “Æÿôÿðè ìÿçùÿáè” äåéèðëÿð. Ùàëáóêè îí èêè èìàìûí éîëó áèðäèð âÿ Ïåéüÿìáÿðèí éîëóäóð.
