بة شي دووةم ( طؤرِ – قةبر ) |
( طؤرِ – قةبر )
دووةمين قؤناخي ئةم خانة ترسيَنةرة ( سةفةري ئاخيرةت ) طؤرِة ، وة هةموو رؤذيَك ئةلَيَ : منم خانةي نامؤ و غوربةت ، منم خانةي ترسيَنةر ، منم خانةي كرم و ميَرولة .
طريَ يا طرفتي ية كةمي ئةم خانةية ، ترسي طؤرِة :
لة كتيَبي ( من لا يحضره الفقيه ) دا هاتووة ، كاتيَ مردوو بةرةو طؤرِستان ئةبةن يةكسةر بة طؤرِي مة سثيرَدريَ ، لة قوناغي يةكةم ، مردووةكة دائةنريَ و هةنديَ سةبر ئةكريَ ، قؤناغي دووةم دوبارة مردووة كة هةلئةطيريَ و لة كةناري طؤرِ دائةنرىَ وهةندىَ سةبرى ئةكرى تا بة تةواوى ئامادةى ضوونة ناوطؤرِ ثةيدا ئةكات .
مة جلسي يةكةم لةم بارةوة ئةلَيَ : هةرضةندة روح لة لةش ضووتة دةرةوةو روحي حةيوانيش مردووة بة لاَم نةفسي قسةكةر زيندووة و بة تةواوي ثةيوةندي لةطةلَ لةش نةبرِاوة ، ضونكة فشارو زةختي طؤرِة ، ثرسياري مونكير و نةكير و سزاي بة رزةخ ماون ، ئةبيَ و لاَم بداتةوة تا بزانيَ رووداويَكي وا لة ثيَشيداية .
يونس ناويَك ريوايةتيَك لة ئيمامي موساي كازم ئةطيَرِيَتةوةو ئةلَيَ : لة لاي ئيمام دانيشتبووم ، طويَم ليَ بوو فةرمووي : هةر مالَيَك هةر ضةندة طةورةو مةزن بيَ لةبةر ضاوم تةنط و بضوكة . وةفةرموي ثيَش ئةوة مردوو بة طؤرِ بسثيَردريَ لة كةناري طؤرِي دابنريَ و سةعاتيَك ماوةي بدريَتيَ تا بتوانيَ خؤي ئامادةي ولاَمدانةوةي ثرسيارةكاني مونكير و نةكير بكات .
براءبن عازب : يةكيَ لة ياراني ناسراوي ثيَغةمبةرة( صل الله علية و الة) ، ريوايةتيَك نةقلَ ئةكات ، ئةلَيَ جاريَكيان لة خزمةتي ثيَغةمبةري (صل الله علية و الة) دانيشتبوون ، ضاومان كةوتة كؤمةلَيَك لة خةلَكي لة دةوري يةك كؤببوونةوة ، حةزرةت فةرمووي : لة بةرضي ئةم خةلَكة كؤبوونةتةوة ؟
ئةيانةويَ طؤرِيَك هة لَكةتن : براءئةلَيَ ثيَغةمبةر(صل الله علية و الة) هةر كة ناوي طؤرِي بيست خيَرا بةرةو لايان رؤيي و خؤي طةياندة سةر طؤرِةكةو بة ئةذنؤ لة كةناري طؤرِة كةو بة ئةذنؤ لة كةناري طؤرِة كة دانيشت و منيش ( براء) لة كة ناري ئةو ديوي طؤرِة كة لة بةرامبةر ثيَغةمبةر دانيشتم تا بزانم ضي ئةكات . تةماشام كرد ئةطري ، ئةوةندة فرميَسك لة ضاوي هاتة خوارةوة تا كةوتة سةر خاكي طؤرِة كةو ثاشان فةرمووي : ( اخواني لمثل هذا فاعدوا ) براياني من بؤ رؤذيَكي وا خؤتان ئامادة بكةن .
شيَخي بةهايي : لة كةشكؤلة كةي باس ئةكات ، يةكيَ لة فةرمانرِةوايان لةسةرة مةرطدا بوو ، ئاة و حةسرةتي ئةكيَشا ، ثيَيان وت : بؤ وا ئةكةي ؟ وتي : ضي ئةلَيَن كةسيَك ضؤن بؤ سةفةريَكي دوورو دريَذي بيَ ئازوقة و توشة ئةرِوا ، وة بي َ يارو هاودةم لة طؤرِيَكي دوورو دريَذ بيَ ئازوقة و توشة ئةرِوا ، وة بيَ يارو هاودةم لة طؤرِيَكي ترسيَنةر نيشتةجيَ ئةبيَ ، وة بيَ بة لَطة لةبةر دةم حاكميَكي دادثةروةر رائةوةستيَ ؟
قطب راوه ندي : ريوايةت ئةكات كة حةزرةتي عيسا كاتيَ دايكي مرد ، دواي مردني بانطي كرد و وتي : داية قسةم لة طةلَ بكة ؟ ئايا حةز ئةكةي بطةرِيَيتةوة بؤ دونيا؟ دايكي وتي : بة لَيَ بو ئةوةي لة شةواني زؤر سارد نويَذ دابةستم و لة رؤذي زؤر طةرم رؤذوو بطرم ، كورِة كةم ئةم ريَطاية زؤر ترسناكة!
ريوايةتيَك لة حةزرةتي فاتيمةوة هاتووة ، وةسيةتي كردووة بة ئيمامي عةلي( عليةالسلام )و تويةتي : هةر كاتيَك مردم تؤ بمشوو كفنم بكة و نويَذم لةسةر بخويَنةو بة طؤرِم بسثيََرة و خؤلَم بةسةر دا بكة 0 روو لة دةم و ضاوم لةسةر طؤرِة كةم دانيشة ، قورئان و دوعام بؤ بخويَنة ، ضونكة ئةو كاتة كاتيَكة كة مردوو ئيحتياجي بة زيندووة .
سة ييد كورِي تاووس : لة حةزرةتي ثيَغةمبةرةوة ريوايةتيَك ئةطيَرِيَتةوة كة فةرمويةتي : ناخؤشترين كاتي مردوو شةوي يةكةمي طؤرِة ، كةوابوو بةزةييتان بة مردوواني خؤتان بيتَ ، سةدةقةيان بؤ بدةن و ئةطةر نةتان بوو ، دوو ركات نويَذيان بؤ بخويَنن ، لة ركاتي ية كةم فاتيحة يةك جار و تة وحيد دوو جار ، وة لة ركاتي دووةم فاتيحة ية ك جارو سوورةتي ( الهيكم التكاثر ) دةجار ، دواي ئةوة سةلام ئةدةنةوة ، بلَيَن ( اللهم صل علي محمد و آل محمد وابعث ثوابها الي قبر ذلك الميت ) لة جياتي ( ذلك الميت ) ناوي مردووة كة ببةن . لة هةمان كاتدا خواي موتةعال هةزار فريشتة بةجل و بةرطي زيَرِين بةرةوطؤرِي مردووة كة بةرِيَ ئةكات تا تةنطي طؤرِة كةي فراوان بكةن تا رؤذيَك كة ئيسرافيل فو لة شةيثور ئةكات . ثاداشتي نويَذكةريش ئةوةية كةبة ئةندازةي ئةو شويَنةي كة خؤر بةسةريدا تيشك ئةدا ضاكةي بؤ ئةنوسريَت و ثلةو ثايةي ضل ثلة ئةضيَتة سةرةوة .
نويَذيَكي ديكة هاتووة بؤ مردوو باشة لة شةوي ئةوةلَ بخويَنريَ بةم جؤرةية : دوو ركات ، لةركاتي ئةوةلَ فاتيحة و ئايةتولكورسي ولة ركاتي دووةم فاتيحةو دة جار انا انزلناة بخويَنريَ و دواي سةلام دانةوةباشة بوتريَ : ( الهم صل علي محمد و آل محمد وابعث ثوابها الي قبر فلان ) لة جياتي فلان ناوي مردووة كة بةسةر زمان ئةهيَنري :
ضيرؤك :
شيخؤلئيسلام نوري – لة دارالسلام – لة شيَخ و مامؤستاي خؤي كانطاي فةزيلةت و ضاكة مةولانا حاجي فةتح ، عةلي سولَتان ئابادي خوا نور لة قةبري بباريَنيَ ، ئةطيَرِيَتةوة كة فةرمويةتي : من عادةتم كردبوو هةركةسيَك لة خزمان و دؤستانمان ض بيناسم و ض نةيناسم ئةم نويَذةي بؤ ئةخويَنم .
لة ريوايةتدا هاتووة ضةند شت زؤر طرنطن بؤ شةوي ئةوةلَي قةبر ، مردوو لة ترس رزطار ئةكةن . لةوانة روكوعي نويَذ كة ئةبيَ بة تةواوي ئةنجام بدريَت ، نابيَ زوو دولابي و راست بيتةوة . وة لة هةر رؤذيَك وتني سةد جار ئةم رستةية ( لا الة الا الله الملك الحق المبين ) ، لة هةذاري دونيا و ترسي قةبر ئادةميزاد رزطار ئةكات و درطايةك لة بةهةشت بؤي ئة كريَتةوة . خويَندني سورةتي ( ياسين ) ثيَش خةوتن ، بة جيَ هيَناني نويَذي ( ليلة الرغائب ) لة مانطي رةجةبدا لة ( مفاتيح الجنان ) ئةم نويَذة بة دريَذي باس كراوة .
سةرداني نةخؤش ، ترسي شةوي ئةوةلَي قةبري لائةبات . هةروةها فةرمودةيةك لة ثيَغةمبةرةوة هاتووة كة خؤشويستني ئيمامي عةلي ترسي شةوي ئةوةلَي قةبر لائةبات .
طريَ يا طرفتي دووةم : فشاريان زةغتي طؤرِ :
ئةم طرفتة ئةوةندة سةخت و ناخؤش و ترسيَنةرة ، ئةطةر ثياو بيري ليَ بكاتةوة دونيا لة بةر ضاوي رةش ئةبيَ .
ئيمامي عةلي علية السلام فةرمويةتي : ( يا عبادالله ما بعد الموت لمن لا يعفر له اشد من الموت القبر فاحذروا ضيقه و ضنكه و ظلمته و غربته ، ان القبر يقول كل يوم انا بيت الوحشه انا بيت الدود ، و القبر روضة من رياض الجنه او حفره من حفر النار الي ان قال – وان معيشه الضنك التي حذر الله منها عدوه عذاب القبر ، انه يسلط علي الكافر في قبرة تسعه و تسعين تنينا فينهشن لحمه و يكسرن عظمه يترددن عليه كذلك الي يوم يبعث ، لو ان تنينا منها نفخ في الارض لم تنبت زرعا . يا عبادالله ، ان انفسكم الضعيفه و اجسادكم الناعمه الرقيقه التي يكفيها اليسير تضعف عن هذا . )
واتة : ئةي بةندةكاني خوا ض شتيَك لةوة باشترة ، كة مردوو لة فشاري قةبر عةفو بكريَ ، ئاطاتان لة تةنطي و تاريكي نامؤيي بيَت . قةبر هةموو رؤذيَك ئةلَيَ منم خانوي ترسيَنةر ، منم خانوي كرم ، هةروةها قةبر ، يان بيَستانيَكة لة بيَستانة كاني بةهةشت ، يان ضالَيَكة لة ضالَة ئاطراوي يةكاني دؤزةخ . بةم جؤرة دريَذة ئةدات تا ئةطاتة ئةوةي كة ئةفةرمويش : ئةو ذيانة لاوازو تةنطةي كة خوا ئاطاداري دوذمناني خؤي ليشي كردؤتةوة ، سزاي قةبرة ، خواي ثةروةردطار كافريَك كة لة قةبر ئةنريَ ، نةوةد و نؤ ماري طةورة بؤ بؤ ئةنيَريَ ، طؤشتي طياني تيكة تيكة ليَ ئةكةنةوةو ئيَسكي ورد ئةكةن ،وة بةم سزاية طرفتارة تا رؤذي زيندووبوونةوة ، هةناسةي ئةو مارانة ئةوةندة طةرم و سوتيَنةرة ، ئةطةر بيَت يةكيَكيان فو لةسةر زةوي ئةم دونياية بكات ، ثوش و طيا ليَ نارِويَتةوة . ئةي بةندةكاني خوا ، نةفسي ئيَوة لاواز و بيَ هيَزة ،
لةشتان نةرم و ناسكة و شتيَكي بضوك كاري تيَ ئةكات ، لة بةرامبةر ئةو سزاية زؤر بيَ هيَزة ، لة شتان نةرم و ناسكة و شتيَكي بضوك كاري تيَ ئةكات ، لة بةرامبةر ئةو سزاية زؤر بيَ هيَزة ( ئاطاتان لة خؤتان بيَ )
هةروةها ريوايةتيَك لة ئيمامي سادقةوة هاتووة كة شةوانة بؤ نويَذي شةو هةلَئةسا ، بة دةنطي بةرز ئةيفةرموو كة تةواوي خيَزانةكةي طويان ليَ ئةبوو :
( اللهم اعني علي هول المضجع و وسع علي ضيق المضجع و ارزقني خير ما قبل الموت و ارزقني خير ما بعد الموت ) خوداية لةو ترسةي كة هاتووة ، يارمةتيم بدة ، وةطؤرِي تةنطم بؤ فراوان بكة ، وة رسق و رؤزيم بدة لة ثيَش مردن و لة دواي مردن .
هةروةها دوعاية كي ديكة لة حةزرةتي سادق عليةالسلام هاتووة كة ماناكةي بةم جؤرةية : ( خودايا مردن خيَرو بةرةكةت بؤم برِيار بدة ، خوداية يارمةتيم بدة لة ترسي ناو طؤرِ، خوداية ( حور العين ) بكةنةسيبم) [1] .
هؤي سةرةكي سزاي قةبر كة تووشي مردوو ئةبيَ ئةوةية كة لة كاتي زيندووبوون سوكي ذماردووةو طويَي نةداوةتي . ئةو شتانة كة زياتر ئةبنة هؤي سزاي قةبر ئةمانةن : قسة هيَنان و بردن بؤ خةلَكي ( نة ممامي) لة ثشت سةر قسة كردن ( غة يبةت كردن ) ، وة دووري ثياو لة ذن و مالَ و منالَي . [2]
هةروةها ريوايةتيَك ( سعد بن معاذ ) لة ثيَغةمبةرةوة ئةطيَرِتةوة كة ئةخلاقي خراث و رةفتاري خراث لة طةلَ ذن و مالَ و منالَ ئةبيَتة هؤي سزاي قةبر . [3]
ريوايةتيَك لة ئيمامي سادقةوة هاتووة ، ئةفةرمويَ هيض ئيمانداريَك بيَ سزا قةبر نابيَ ( واتة سزاي قةبر بؤ هةموو كةس هةية . لة ريوايةتيَكي ديكةوة هاتووة سزاي قةبر كةفارةتي ئةو نيعمةتانةية كة لة دونيا بيَ طويَ يي كردووة .
شيَخي سةدوق لة ئيمامي سادقةوة ريوايةتيَك ئة طيَرِيَتةوة كة فةرمويةتي : ئةحباريَك لة ناو قةبريَكيان دانا . وتيان ئةمانةويَ سةد قامضيت لة سزاي خوا ليَت بدةين ، وتي من تاقاتي سةد قامضيم نية ، كةميان كردةوة ، كةميان كردةوة تا طةيشتة يةك قامضي ، وتي باشة ئيتر ضارةم نية ، بزام بؤضي ئةم قامضي يةم ليَ ئةدةن ؟ وتيان : لةبةر ئةوةي كة دةست نويَذيت شورد و نويَذت نة كرد ، وة بةسةر هةذاريَكدا تيَثةرِيت و يارمةتيت نةدا ، لةبةر ئةمانة يةك قامضيان لة سزاي خوا ليَ دا، قةبرةكةي ثرِ بوو لة ئاطر . [4]
ريوايةتيَكي تر لة ئيمامي سادقةوة هاتووة ، فةرمويةتي هةر كةسيَك لة براي ئاييني خؤي داواي يارمةتي يةك بكات ، توانايي هةبيَ و بؤي ئةنجام نةدات ، خواي تةعالا ماريَكي مةزن وةكو ئةذدةها بةناوي ( شوجاع ) لةناو قةبر بةسةريدا زال ئةكات و بة ثةنجةكاني يةوة ئةدات . لة ريوايةتيَكي ديكة دا هاتووة ثةنجة كاني ئةطةزيَ تا رؤذي قيامةت ، جا ئةو كةسة ض بةهةشتي بيَ يان دؤزةخي .
ئةو شتانةي كة ئةبنة هؤي رزطار بوون لة فشار يا زةغتي قةبر
شتانيَك كة ئةبنة هؤي رزطاربوون لة سزاي قةبر زؤرن ، بةلاَم ليَرةدا ضةند دانةيان باس ئةكةين :
1ـ لة ميري برِواداران ئيمامي عةلي (عليةالسلام)هاتووة كة هةر كةسيَك لة رؤذي هةيني سورةتي نيسا بخويَنيَ ، لة زةختي قةبر راحةتة .
2ـ لة ريوايةتدا هاتووة هةر كةسيَك بةردةوام لةسةر خويَندني سورةتي زوخروف بيَ ، خواي تةعالا لة سزاي قةبر و طيانلةبةراني زةوي ئةيانثاريَزيَ .
3ـ ريوايةتيَك لة ئيمامي سادقةوة هاتووة هةر كةسيَك لة دواي نويَذي نيوةرِؤي رؤذي ثيَنج شةممة تا دواي نويَذي نيوةرِؤي رؤذي هةيني بمريَ ، خوا لة سزاي قةبر ئةثياريَزيَ . [5]
4ـ فةرمودةيةك لة ئيمامي سادقةوة هاتووة ، فةرمويةتي : ئاطاتان لة نويَذي شةوي َ بيَ ، هةر كةسيَك لة ئاخيري شةو هةلَسيَ و هةشت ركات نويَذي بكات لةطةلَ دوو ركاتي شةفع و ركاتيَكي وةتر ( ياني يانزة ركات ) و لة قونوتي ركاتي وةتر يا ركاتي يانزدةيةم دووعا بكات ، خواي تةعالا لة سزاي قةبر و سزاي دؤزةخ ئةثياريَزيَ و لة دونيادا تةمةني دريَذ ئةكات و رزق و روزي زياد ئةكات . [6]
5ـ لة ثيَغةمبةرةوة ريوايةت كراوة هةر كة سيَك سورةتي ( الهيكم التكاثر ) ثيَش ئةوةي بخةويَ بخويَنيَ ، لة سزاي قةبر رزطاري ئةبيَ .
6ـ هةر كةسيَك ئةم دوعاية ( اعددت لكل هول ( لا الة الا اللة ... تا دوايي ) رؤذي دةجار بخويَنيَت كة لة ضةند لاثةرِةي ثيَشوو دا باسمان كرد، لة سزاي دةمة مةرطدا رزطاري ئةبيَ .
7 ـ هةر مردويَك لةشاري نةجةفي ئةشرةف بة خاك بسثردريَت ، سزاي قةبري بو نية ، وة مونكير و نة كيريش حيسابي لة طةلَ ناكةن [7]
8ـ شتيَك كة بؤ لابردني سزاي قةبر طرنطة ، داناني دوو لقةداري تةرِة لة طةلَ مردووة كة ، تا ئةو لقة دارانة تةرِ بن ، مردوو لة سزاي قةبر دوورة . لة حةزرةتي ثيَغةمبةرةوة ريوايةت كراوة كة بةسةر قةبريَكدا تيَ ثةرِي ، خاوةن قةبرة كة سزا ئةدرا ، فةرموي دوو لقةداري تةرِم بؤ بيَنن ، ية كيان لةسةري قةبرة كةو ئةوي تريان لة خوارةوةي قةبرة كةي ضةقاند . هةروةها ئاورِشيَني سةبر قةبر سزاي خاوةن قةبر كةم ئةكاتةوة .
9ـ هةر كةسيَك رؤذي ئةوةلَي مانطي رةجةب دة ركات نويَذ لة هةر ركاتيَك ية ك جار ( فاتيحة ) و سيَ جار ( تة وحيد ) بخويَنيَ ، لة سزاي قةبر و سزاي رؤذي قيامةت لة ئةمانداية . هةروةها لة ئةوةلَي مانطي رةجةب لة دواي نويَذي مةغريب بيست ركات نويَذ بخويَنريَ بؤ لابردني سزاي قةبر سوودي هةية[8] .
10ـ بؤ سوككردني سزاي قةبر ، طرتني ضوار رؤذ رؤذوو لة مانطي رةجةب ، وة دوانزة رؤذ لة مانطي شةعبان دا هاتووة .
11- بؤ رزطار بوون لة سزاي قةبر ، خويَندني سورةتي تبارك الملك باشة ، قوتبي راوةندي لة كورِي عةبباس ئةطيَرِيَنةوة ، كابرايةك ضادريَكي لة بةرامبةر قةبريَك هةلَدا بوو ، بيَ ئةوةي بزانيَ قةبريَك لة بةرامبةريةتي ، سورةتي ( تبارك الذي بيده الملك ) خويَند ، لةناكاو طوييَ لة دةنطيَك بوو ، هاواري كرد ئةمة سورةتي رزطاري ية ، ضووة لاي ثيَغةمبةر و داستانة كةي بؤ طيَرِاوة ، حةزرةت فةرموي : ئةو سوورةتة مردوو لة سزاي قةبر رزطار ئةكات . هةروةها شيَخي كولةيني لة ئيمامي سادقةوة ئةطيَرِيَتةوة سوورةتي ( ملك ) ، سورةتي بةرطري بة ، ياني بةري سزاي قةبر ئةطريَ .
12ـ لة كتيَبي ( دعوات راوندي ) هاتووة كة ثيَغةمبةر (صل الله علية و الة) فةرمويةتي : هةر كةسيَك لةسةر قةبري مردوويَك كة بة خاكي ئةسثيَرن راوةستيَ و سيَ جار بلَيَ : ( اللهم اني اسالك بحق محمد و ال محمد ان لا تعذب هذا الميت ) خواي تةعالا سزاي قةبر لةسةر مردووة كة تا رؤذيَ كة فوو لة ( صور ) ئةكريَ هةلَئةطريَ [9]
13ـ شيَخي توسي لة كتيَبي ( مصباح المتهجد ) ريوايةتيَك لة ثيَغةمبةر( صل الله علية و الة) ئةطيَرِيَتةوة كة فةرمويةتي هةر كةسيَك لة شةوي هةينيدا دوو ركات نويَذ بكات ، وة لة هةر ركاتيَ سوورةتي ( فاتيحة ) يةك جار و سوورةتي ( اذا زلزلت الارض زلزالها ) ثانزة جار بخويَنيَ ، خواي تةعالا لة سزاي قةبر و ترسةكاني رؤذي قيامةت ئةيثاريَزيَ .
14ـ شتيَك بؤ لابردني سزاي قةبر باشة ئةوة يةكة سي ( 30) ركات نويَذ لةشةوي نيوةي مانطي رةجةب بخويَنريَ و لة هةر ركاتيَ سوورةتي فاتيحة يةك جار و سورةتي ( تةوحيد) دةجار[10] هةروةها لةشةوةكاني شانزدةهةم و حةظدةهةم ، وة لة ريوايةتيَكي ديكة دا هةية ، لة شةوي ئةوةلَي مانطي شةعبان سةد ركات نويَذ هاتووة كة تةنيا سوورةتي ( فاتيحة ) يةك جار و سورةتي ( اذا جاء نصر الله ) دة جار بخويَنريَ ، بؤ رؤذي نيوةي مانطي رةجةب ديسانةوة هاتووة كة ثةنجا ركات و تيَدا ( فاتيحة ، تةوحيد ، فةلةق و ناس ) بخويَنريَت .
ئةمانة هةموو بؤ لابردني سزاي قةبر سووديان هةية . هةروةها نويَذي شةوي عاشورا سةد ركات هاتووة .
طريَ يا طرفتي سيَ يةم : ثرسياري مونكير و نةكير لة قةبردا
ريوايةتيَك لة ئيمامي سادقةوة هاتووة كة فةرمويةتي : هةر كةسيَ نكؤلَي لة سيَ شت بكات ( ميعراج ، ثرسياري قةبر بر و شة فاعةت ) لة ئيَمة نية[11].
لة ريوايةتدا هاتووة ئةو دوو فريشتةية ( مونكير و نةكير ) بة قيافةيةكي ترسيَنةر ديَنة بةر ضاوي مردوو ,دةنطيان وةكو هةورة ترشيخة واية و ضاويان وةكو فوسفورةضاو ئةبرِنة ضاوى مردووة كة ، ثرسياري ليَ ئةكةن خوات كيَية ؟ ثيَغةمبةرت كيَية ؟ ولاَمدانةوة لةم كاتة بؤ مردوو زؤر طرانة و ثيَويستي بة يارمةتي هةية ، جا ليَرةدا ناضار مردوو ثيَويستي بة دوو تةلقين هةية ، ية كيان ئةوةية كاتيَ مردوو لة قةبر ئةنيَن باشترة بة دةستي راست شاني راستي مردوة كة و بة دةستي ضةث شاني ضةثي مردووة كة بجولَيَنريَ و تةلقيني بكريَ ، وة جاري دووةم لة دواي ئةوة مردووة كة ئةنيَذريَ و خةلَكي بة جبَي ديَلَن ، سووننةتة ية كيَ لة خزماني نزيك لة سةر قةبرة كةي بميَنيَ و هةر دوو دةست لةسةر قةبرة كةي دابنيَ و دةم لة قةبرة كة نزيك بكاتةوة ، بة دةنطي بةرز تةلقيني بكات ، يان ئةتواتيَ كةسيَكي تر بكاتة وةكيل بؤ خويَندني تةلقيني دووةم . هةروةها لة فةرمودةكةدا هاتووة ، ئةم تةلقينة ئةبيَتة هؤي ئةوة ( مونكير و نةكير ) بةيةكتر بلَيَن وةرة با برِويَين ثرسياريان ليَ كرد ، ئيتر ثيَويستي بة ئيَمة نية . [12]
لة كتيَبي ( من لا يحضرة الفقية )دا هاتووة كاتيَ (زةر) كورِي جوندةبي غةففاري مرد ، ئةبوزةر لةسةر قةبرةكةي راوةستا ،دةستي بةسةر خاكةكةي كيَشا و وتي : رةحمةتي خوات ليَ بيَ ، ئةي زةر ، سويَند بة خوا تؤ كورِيَكي كارضاك بووي بؤم ، وة مةرجي كورِايةتيت باش بةجيَ هيَنا ، هةر ضؤنيَك بيَ تؤيان لة من طرت ، من لة تؤ رازي بووم ، سويَند بة خوا هةر ضةند رؤيشتي ، بةلاَم من باكم نية ، ضونكة ثيَويستيم بة تؤ نةبوو ، جطة لة خوا ثيَويستم بة كةس نية . ئةطةر ترسي هةولَناكي ئةو دونيا نةبوواية ، هةميشة حةزم ئةكرد من لة جياتي تؤ بمردماية ، بةلاَم ضي بكةم حةز ئةكةم لةم دونياية ضةند رؤذيَكي تر بميَنمةوة ، بةلَكو بتوانم رؤذاني رابردووم راست كةمةوةو تؤشة و رسقيَك بؤ ئةو دونيا ئامادة بكةم . هةرضةندة لة دووري تؤ نارِةحةتم و نارةحةتيم ئةوةية ، بة لَكو بتوانم هةنديَ عيبادات كة سوودي هةية بؤت ئةنجامي بدةم ، وة ئةمة بؤتة هؤي غةمي دووري تؤ . سويَند بة خوا لةبةر ئةوةي ناطريم كة تؤ مردووي و لة من جيابوويتةوة ، بةلَكو طرياني من لةبةر ئةوةية كة تؤ ض حالَ و ئةحوالَيَكت هةية و ضي بةسةرت ديَ . خؤزطة ئةم زاني ضيت وت و ضيان ثيَ وتي . خودايا هةق و حقوقيَك كة لة لايةني تؤوة بؤ من لة سةري ئةو جيب بوو ، من لة هةمووي خؤش بووم و ليَي بوريم . تؤيش لة هةق و حقوقيَك كة لةسةرت واجيب كردووة بيبوورة ، ضونكة ليَ بوورين وليَ خؤش بوون هةر بؤ تؤية ، تؤ لة ئيَمة دةست بازتر و كةريم تري .
لة حةزرةتي سادقةوة نة قلَ كراوة ، كاتيَ مردويةك لة قةبر دائةنيَن ، نويَذةكاني لة لاي راستي يةوة و زةكات لة لاي ضةثيةوة دائةنيَن و كردةوة كاني ضاكي لة لايةكي ديكةوة ، وة سةبري ئةو لةسةر سةرييةوة رائةوةستيَ . كاتيَ دوو فريشتة ديَن ثرسياري ليَ بكةن .
سةبر ئةلَيَ : بة هاناي ساحيبةكةتان بيَنةوة ( ياني ئاطاتان لة مردووة كة بيَ ) ئةطةر لة تواناتان نة بوو من ليَرةم و فرياي ئةكةوم .
عةلامةي مةجلسي لة كتيَبي مةحاسن بة سةنةديَكي راست و دروست فةرمودةيةك لة ئيمامي سادق ئةطيَرِيَتةوة كة فةرمويةتي : كاتيَ ثياوي موئمين ئةمريَ ، شةش شت لة طةلَيدا ئةضيَتة ناو قةبرةكةي ، يةكيَ لة وانة جوانتر و خؤشبؤنتر و خاويَنترة لة ئةواني ديكة ، يةكيَ لة لاي راست و يةكيَ لة لاي ضةث ، وة ية كيَ لة ثشت سةري و يةكي لة بةردةميدا رائةوةستيَ و يةكيَ لة سةرةوةي سةري و يةكيَ لة خوارةوةي ثيَي رائةوةستيَ ، ثرسيار ، يان سزا لة هةر كويَ يةوة بيَ ئةم شةشة بة رةنطاري ئةبنةوة ، ئةوةي كة لة هةموويان جوانتر و خؤشبؤنترة ، بة ئةوانةي ديكة ئةلَيَ ئيَوة كيَن ! خوا ثاداشتي ضاكتان بداتةوة ، ئةوةي كة لة لاي راستةوة راوةستاوةي ئةلَيَ من نويَذم ، ئةوةي كة لة لاي ضةثةوةية ئةلَيَ من زةكاتم ، ئةوةي كة لةبةر دةميداية ئةلَيَ من رؤذووم ، ئةوةي كة لة ثشتي سةريةوةيةتي ئة لَيَ من حةج و عومرةم ، ئةوةي كة لة خوارةوةي ثيَ يةتي ئةلَيَ من كردةوة كاني ضاكم كة لة دونيا ئةنجامي داوة ، ثاشان هةموويان ئةلَيَن باشة تؤ كيَي كة لة هةموومان جوانتر و خؤشبؤنتري ؟ ئةويش لة ولاَمياندا ئةلَيَ من ولايةتي ئالي موحةممةدم .
شيَخي سةدوق فةرمودةيةك لة بارةي ثاداشتي رؤذوو لة مانطي شةعباندا ئةطيَرِيَتة وة و ئةلَيَ هةر كةسيَك نؤ رؤذ لة مانطي شةعبان رؤذوو بطريَ ، مونكير و نةكير لة كاتي ثرسينةوة بة ميهرةباني لة طةلَيدا ئةجولَيَنةوة .
لة حةزرةتي باقر سةلامي خواي لَيَ بيَ فةرمودة يةك هاتووة زؤر زؤر بة ضاكي باسي ئةو كةسة ئةكات كة لة شةوي بيست و سيَ يةمي مانطي رةمةزاني موبارةك تا بةياني نةخةويَ و ئةو شةوة سةد ركات نويَذ بكات ، ترسي مونكير و نةكير لة سةري لائةضيَ ، وة لةناو قةبرةكةي نوريَك ديَتة دةرةوة كة بة تةواوي دةوروبةري رووناك ئةكاتةوة .
فةرمودةيةك لة ثيَغةمبةر(صل الله علية و الة) هاتووة كةئةفةرمويَ : لة خةنةبةندان ضواردة سيفةتي ضاك هةية ، هةروةكو لة ثيَشدا باسمان كرد لة سيفةتي خاكي نةجةف ئةوةية كة ثرسياري مونكير و نةكير لة سةر مردوو لائةضيَ . بؤ داكؤكي و سةلماندني ئةم قسةية ئةم ضيرؤكة ئةطيَرِينةوة :
ضيرؤك :
عةلامةي مةجلسي لة كتيَبي ( تحفة ) ضيرؤكيَك لة دوو كتيَبي تر بة ناوي ( ارشاد القلوب ) و ( فرحة الغري ) وةرطرتووة كة ثياوضاكيَكي كوفي ئةلَيَ لة رؤذيَكي باراني لة مزطةوتي ( كوفة ) دانيشتبووم لة ناكاو دةرطايةك كة لة بةرامبةر قةبري موسليم كورِي عةقيل بوو كرايةوةو جةنازةيةكيان ليَ هيَناية ذوورةوة ، لة تةنيشتي قةبري موسلميان دانا ( ئةوة شةوي باراني بوو ) ، يةكيَ لةوانةي كة لة طةلَيدا بوو ضاوي ضووة خةو لة خةودا بيني دوو نةفةر هاتنة سةر جةنازةكةو بة يةكتريان وت : تةماشا بكة بزانة حسيَب و كتيَبمان لة طةلَيدا نية تا لَيَي وةرطرينةوة ثيَش ئةوةي ليَرةدا برِوات و ئةطةر نة ئيتر ثيَمان وةرناطريَنةوة ، لة خةو راثةرِي خةونةكةي بؤ هاوةلَةكاني طيَرِاوة ، خيَرا جةنازة كةيان هةلَطرت و برديان بؤ نةجةف تا لة حيساب و سزا رزطاري بيَ .
بؤية شاعيري عارةب زمان و تويةتي :
اذا مت فادفني الي جنب حيدر
ابي شبر اكرم به وشبير
فلست اخاف النار عند جواره
ولا اتقي من منكر و نكير
فعار علي حامي الحمي و هو في الحمي
اذا ضل في البيدا عقال بعير
واتةي ئةم سيَ بةيتة شيعرة بةم جؤرةية :
ئةطةر مردم لة تةنيشتي حةيدةر ( لة قةبي ئيمامي عةلي ية ) بمنيَذن كة باوكي شةببةر ( حةسةن ) و شوبيرة ( حوسةين ) ضةند دةست كراوةية ، ئةطةر لة تةنيشتي ئةو بمنيَذن ئيتر لة ئاطر ناترسم و لة مونكير و نة كيريش خؤم ناثاريَزم ، ضونكة شةرمة بؤ فةرماندار كة خؤي لةويَ بيَ و بلَيَن لة قةلَة مرِةوي ئةو بةنيَك كة ثيَي حوشتري ثيَ ئةبةستن ون بووة . ( بةيتي دوايي كناية لة ثاراستني كردن لة خةلَكي ية )
ضيرؤك :
لة مامؤستاي مةزن بةهبةهاني ئةطيَرِنةوة كة وتويةتي : خةونم بة ئيمام حوسةينةوة بيني ، ثرسيارم ليَ كرد : ئايا كةسيَك لة نزيك ئيَوة بة خاك بسثيَردريَ ، ثرسياري قةبري ليَ ئةكريَ ! ئيمام فةرموي نة !
نووسةر ئةلَيَ: لة بةندي ثيَشيناني عارةب هاتووة ئةلَيَن : احمي من مجير الجراد – بةنائة بات بؤ لاى كةسيَك كةكوللة لة، سيَبةري ئة حةويَتةو .
ئةم ضيرؤكة ئةبيَتة ثشتيوانيَك بؤ خةونةكةي مامؤستا بةهبةهاني . ياني دةشتة كيَكي عارةب ئيجازة نادا بة كةسيَك كولله كاني دةوروبةري ضادرة كة راو بكةن ( ئايا ئيماميَك لة خانةداني ثيَغةمبةر( صل الله علية و الة) ضؤن ئيجازة ئةدات ، كةسيَك كة ثةناي بؤ هيَناوة ثرسياري ليَ بكريَ . ئةم كورتة ضيرؤكةش بةم شيَوةية :
عارةبيَكي دةشتةكي لة هؤزي تةي ناوي ( مدلج بن سويد ) بوو ، ثياواني هؤزةكةي بة جةوالَ و خورجين هيَرشيان هيَنا بؤ دةوروبةري ، لة ضادرةكةي هاتة دةرةوةو وتي : ض باسة ، وتيان : كولله كان هيَرشيان هيَناوةتة دةوروبةري ضادرة كةت ، ئةمانةويَ راويان بكةين ، خيَرا شمشيَرةكةي لة كيَلان كيَشاو وتي : ( ايكون الجراد في جواري ثم تريدون آخذة ؟ ) كةس هةقي نية ئةو كوللانةي كة ثةنايان بؤ من هيَناوة راو بكات ! بةم جؤرة مانةوة تا خؤر بةرز بووةوة ، كولله كان ثرش و بلاَو بوونةوة ، دواي ئةوة وتي : ئيَستا لة من دوور كةوتنةوة ، خؤتان ئةزانن .
لة كتيَبي ( حبل المتين ) دا هاتووة ، يةكيَ لة خزمةتكاراني مةرقةدي ئيمام رةزا لة مةشهةد بة ناوي ( مير موعينوددين ئةشرةف ) لة ذووري خزمةتكارةكان لة طةلَ يةك خةوتبوون ، خةوني بيني كة لةم خةوةدا هةلَئةسيَ ، ئةضيَ بؤ دةست نويَذ ، ئةلَيَ : تةماشام كرد خةلَكيَكي زؤر قولةنطة بة دةست ديَن بؤ حةوشي مةرقةدي ئيمام رةزا ، ثياويَكي نوراني وا لة ثيَشيانداية ، هةر كة طةيشتنة ناوةرِاستي حةوشة كة ، ثياوة نوراني ية كة دةستوريان داييَ ، وتي : ئةم قةبرة هةلَكةنن ، ضونكة خاوةني ئةم قةبرة كابرايةكي ئةخلاق خراث و فاسيق و فاجير و شةراب خؤرة ، ئيمام رةزا هاتو وتي : لة بةر من عةفوي بكة ، ضونكة ثةناي هيَناوةتة لاي من ! ثياوة نورانيةكة ليَي خؤشبوو ، مير موعينوددين ئةلَيَ : لةم خةوةدا كة زؤر ترسا بووم ، راثةرِيم و خزمةتكارةكاني تر هةمووم هةلَساند و خةونةكةم بؤطيَرِانةوة ، خيَرا ثيَكةوة ضووين بؤ ئةو شويَنة كة لة خةوندا بينيبووم ، تةماشامان كرد مردووةكة تازة نيَذراوة ، شويَني قولةنطة كان ديارة و هةنديَ خاك لة دةوروبةري بلاَوببوةوة ، سبةينيَ كة رؤذ بووة ، ثرسيارمان لة بارةي ئةو جةنازةية كرد ، وتيان ثياويَكي توركة ، دويَنيَ بة خاك سثيَردراوة .
نووسةر ئةلَيَ : لة ضيرؤكةكاني حاجي عةلي بةغدادي لة كاتي
خؤي لة ئيمامي سةردةمي خؤي ثرسياري كردبوو ، وتبووي ئاياراستة هةر كةسيَك شةوي هةيني بضيَتة زيارةتي مةرقةدي ئيمامي حوسةين ، ئةماني بؤ ئةنوو سريَ ، ئيمام لة كاتيَكدا فرميَسك لة ضاوي هاتة خوارةوة ، فةرموي : بةلَيَ راستة . ثرسياريَكى ديكةى كرد, وتى : ئايا راستة هةر كةسيَك بضيَتة زيارةتى مةرقةدى ئيمام رةزا لة مةشهةد لة رؤذى ئةوةلَى قةبر مونكير ونةكير ثرسيارى لىَ ناكةن و لةسةرى ئامادة نابن ئيمام فةرموى : بةلَىَراستة .
���
[1] - سفينة البحار – بةر طي ضوار – وشةي قةبر .
[2] - علل الشرايع – شيَخي سةدوق 1 ، 360 ، باب 262 .
[3]- علل الشرايع – شيَخي سةدوق 1-360 فةرمودةي ضوارةم .
[4] - علل الشرايع ، 1/359 باب 262 .
[5] - ثواب الاعمال ، شيخي سه دوق ، لاثةرة 223 .
[6] - روضة الواعظين ، لاثةرة 320 .
[7] - ارشاد القلوب 2/347 .
[8] - اقبال الاعمال ، لاثةرة120.
[9] - سفينة البحار بة رطي ضوارةم ، ذيَر وشةي قةبر .
[10] - اقبال الاعمال ، لاثةرِ،260.
[11] - اقبال الاعمال لاثةرة 193 .
[12] - روضة المتقين – مة جلسي ئةوةل 1/458 .