پيٌشهكى ووتارى چيروٌكهكان
| پيٌشهكى ووتارى چيروٌكهكان |
|
چيروٌكهكانى ئايينى له راستيدا لهو چيروٌكه به نرخانه و پهند لىٌوهرگيراوانهى كتيٌبى بيحارولئهنوارى فهرزانهى مهزن؛ بهرٍيٌز مهجلسىيه، وه شايانى خويٌندنهوهن. ناوهروٌكى واتايى و زانستى. كتيٌبهكه ههروهكوو له ناوهكهى دياره بهرٍاستى قوولٌى دهرياكانى رووناكى ئهگهيهنيٌت.
فهرزانهى خوا ليٌخوٌش بوو موحهممهد باقر مهجلسى له بهروارى ههزار و سى و حهوتى كوٌچى ههيثى له شارى ئيسفههان چاوى به دونيا كردهوه و دوايى ههفتا و سىٌ سالٌ پرٍ له خزمهت به ئيسلام و جيهان و ديٌژهى جهعفهرى سهرى نايهوه، له راستيدا ئهو كوٌكهرهوهى گهورهترين كوٌمهلٌه ريوايهتى ديٌژهى جهعفهرىيه، وه ههر له ئيسفههان له لاى مزگهوتى (عهتيق) به خاك سپيٌردراوه، ئيٌستا بارهگاى ئهو جيٌى ريٌز و زيارهتى دوٌستان و عاشقانى ئهو زانا خودايىيه.
فهرزانه مهجلسى به ناوى كهسايهتييٌكى خوٌپاريٌز و نمونهى داب و نهريتى ئيسلامىيه، ههميشه به زيندووكهرهوهى دانيشتن و جهژنگيٌرٍى ئايينى و خواپهرستى ناسرا بوو.
سهرهراى ئهوه؛ ئهم زانا فهرزانهيه پله و پايهكى تايبهتى له نيٌو دهولٌهتى سهفهوى و ههروهها له نيٌوان خهلٌكى ههبووه. پهيوهندى لهگهلٌ زيٌرٍ و زيوى دونيا نهبووه، به شيٌوهى ساده و بىٌريا و خواپهرهستانه و خوٌپاريٌزى تهواو ئهژيا.
فهرزانه مهجلسى بهسهر ههموو زانستهكانى ئيسلامى سهردهمى خوٌى زالٌ بوو، وهكوو: تهفسير، فهرمووده: فقيه ، ئوسول، ميٌژوو، ريجال و درايه. وه له كارزانى روٌژگارى خوٌى ئهژميٌردرا.
ههندىٌ له كهسايهتىيهكانى ميٌژوو باسى فهرزانه مهجلسى بهم جوٌره ئهكهن:
(صاحب حدايق) ئهلٌىٌ: مهجلسى له رووى كهسايهتى زانستىيهوه به دريٌژى ميٌژووى ئيسلام بىٌويٌنه بووه.
(محقق كاظمى) له كتيٌبى (مقابيس) لهبارهى مهجلسىيهوه ئهنووسىٌ: «مهجلسى سهرچاوهى فهزيلهت و نهيٌنى بووه، وه كهسيٌكى حهكيم و مهلهوانى ناوى دهرياى زانسته رووناكهكان و... بوه. چاوى روٌژگار وهكوو ئهو به خوٌيهوه نهبينيووه!»
بهرٍاستى ههر لهبهر ئهم زانست و كهسايهتييهيه كه زانايانى بهناوبانگ وهكوو بهحرولعلوم و شيٌخى مهزن ئهنسارى ئهويان به فهرزانه ناو بردووه.
ئاگادارى و زانستى فهرزانه مهجلسى لهگهلٌ زانستهكانى عهقلى و زانستهكانىتر وهكوو ئهدهبيات، زمان، ماتماتيك، جوگرافيا، پزشكى و ئهستيٌرهناسى و... له كتيٌبهكانى و شويٌنهواره زانستىيهكانى به جوانى دهرئهكهوىٌ.
ههروهكوو باسمان كرد «بحار الانوار» به يهكىٌ له گهورهرترين شويٌنهوارى ريوايهتى ديٌژهى جهعفهرى ئهژميٌردرىٌ و بوٌ خوٌى دايرهتولمهعارفيٌكى گهوره و به نرخ و گهنجينهيهكى بىٌ دوايى زانستهكانى ئيسلامىيهوه.
رهوشتيٌك كه خوا لىٌ خوٌش بوو فهرزانه مهجلسى لهم كتيٌبه بهكارى هيٌناوه، ئهوهيه كه تهواوى فهرموودهكان و ريوايهتهكان به ريٌكخستن و چينيٌكى تايبهتى كوٌ كردوٌتهوه، به هوٌى يارمهتييٌكى زوٌر له قوتابيانى خوٌى و زانايانى ئهو سهردهمه كارهكهى ئهنجام داوه. بوٌ كوٌكردنهوه و بهدهستهيٌنانى سهرچاوهكانى پيٌويست گوٌشهو كهنارى زوٌر گهرٍاوه؛ وه له هيچ ههولٌ و تهقهلٌلاٌيهك دريٌغى نهكردووه.
بابهتى سهرهكى كتيٌبهكه، فهرمووده و ميٌژووى ژيانى پيٌغهمبهران و ئيمامانى مهعسومهعليهم السلام. بوٌ شىكردنهوه و راثهكردنى ريوايهتهكان له سهرچاوهيهكى زوٌر فراوان، وهكوو كتيٌبهكانى شهريعهت، تهفسيرهكان، كتيٌبى بيٌژهيى و ئاكارى و... سوودى وهگرتووه.
كتيٌبى «بحار الانوار» تا ئيٌستا چهندين جار به چاپيٌكى جوان له چاپ دراوه، بهلاٌم ئهو چاپهى كه ئيٌمه سوودمان لىٌوهرگرتووه، چاپى تارانه كه لهم دوايىيهدا له سهدو ده بهرگ له چاپ دراوه، شايانى باسه ئهم كتيٌبه ئيٌستا به شيٌوهى پروگرامى كامپيوٌتهرى ريٌك خراوه و دوٌستان و هوٌگرانى ئهتوانن ههر ريوايهتيٌك بيانهوىٌ به ئاسانى به دهستى بيٌنن.
ئامادهكهرى ئهم كتيٌبه له ماوهى سالٌيانيٌكى زوٌر بوٌ سوود وهرگرتنى له چيروٌك و مهبهستهكانى گرنگى ئهم كتيٌبه نورانىيه زهحمهتى كيٌشاوه تا بتوانىٌ بيٌگهيهنيٌت به دهستى هاونيشتمانان و برايانى ئايينى خوٌى. چونكه كتيٌبهكه بوٌ خوٌى له لايهنى مهجلسىيهوه به عهرهبى نووسراوه و كهسانيٌك عهرهبى نهزانن ناتوانن به جوانى سوودى لىٌ وهرگرن.
ليٌبرٍام كه چيروٌكهكان و پهخشانى به نرخى ئهمدايرهتولمهعارفه مهزنه له ژيٌر ناوى چيروٌكهكانى كتيٌبى بيحارولئهنوار وهرگيٌرٍم.
ئيٌستا وا بهرگى يهكهم له چيروٌكانى ئهم رووناكىيه دهريايىيه پيٌشكهشى تينوانى داواكارانى زانستى خوايى ئهكهم، به تايبهت رهفتار و ئاكارى زاناكانى مهزنى ئهم ديٌژهيه.
چيروٌكهكانى ئهم كوٌمهلٌهيه بريتين له سىٌ بهش:
1- بهشى يهكهم، باسى پيٌغهمبهران و ميللهتهكانى رابردووه.
2- بهشى دووهم، بهناوى نوكته و بيٌژهكانى هاوچهرخيانى چوارده مهعسومن.
3- بهشى سىٌيهم، ئهو چيروٌك و ريوايهتانهيه كه پهيوهندى به چوارده مهعسومهوه ههيه.
شايانى باسه له وهرگيٌرٍانى ئهم چيروٌكانه بوٌ ئهوهى ئهمانهتداريمان پاراستبىٌ، توٌزيٌك له وهرگيٌرٍانى ههنگاو به ههنگاو دوور كهوتينهتهوه تا بتوانين بگهينه تام و لهززهتى واتاى چيروٌكهكان، وه ههروهها له ههندىٌ وهرگيٌرٍانىتر كه لهم بارهوه دهستمان كهوتووه، كهلٌكمان وهرگرتووه.
ههروهها داوا له خويٌنهرانى هيٌژا ئهكهم به چاويٌكى ليٌبوورينهوه بيخويٌننهوه، چونكه له كهم و كورٍى، بىٌ عهيب نيه و به گهورهيى خوٌيان بمانبورن.
مهحمود ناسرى
پاييزى 1999
ريٌكهوت لهگهلٌ 1377 كوٌچى ههتاوى
