YWETRER FII SOƁE

Hannde baaba en an hinaa no woowiri non woniri ka nder jonnde yewtere.

Ɓaawo ɓe hewtii ɓe wattanaali yila wonnde mi hewtiino..hari hiɓe fanki ko ɓe wonuɓe e miijitaade hiɓe uggini sala maɓɓe nden ka leydi, ko ɓe hippuɓe gite maɓɓe ɗen ka nder ɓernde maɓɓe ko ɓe heɗitiiɓe lannde paykun kun.

No ɓe ndaarirnoo lan gite maɓɓe ɗen fewtimmi tun ɓe wi’immi:

Mi fuɗɗoray yewtere an nden fii janaaba, ɓe maaki:

- Mi yewtii ma ka nder yewtere (soɓe) fii piiji soɓuɗi ɗin, ɗin ittayɗi laaɓal e ɓalli me’en ɗin ngal laaɓal wonunoo ngal e majji.

Ɓaawo ɗun mi yewtumaa fii (laaɓal) fii piiji laɓɓinayɗi ɗin ɗin artirayɗi laaɓal ngal ka ɓalli me’en.

Si tawii a ndaarii piiji soɓuɗi ɗin a taway ko piiji arayɗi e hoore ɓanndu ndun, iwayɗi e mayru, maa e goɗɗun go’o.

Hino ton piiji ɗi ma’anaa yankooji ɗi wonaa meemeteeɗi, si tawii ɗi waɗii ɗi ɓooray neɗɗanke on laaɓal makko ngal, haray on tuma himo hatonnjini e ko artiranta mo laaɓal makko ngal.

Nden tayre ɗon ko e banŋe ɗiɗi: Njanere e tosokere.

Ko woni tayre mawnde nden: Ko janaaba e fiilayeeru e ɓesngu e istihaada njano e meemugol furee e mayde.

Ko woni tayre tosokere nden : ko wano bawle maa soɓe maa ittugol henndu e ɗoyngol e istihaada fanɗuɗo e ko wonaa ɗun.

Ko woni tayre njanɗunde nden (ko nde lonngal lootata ɗun) maa (nde taamaamuyee montata ɗun).

Ko woni tayre tosokere (ko nde salligii lootata ɗun, maa taamaamuyee monta ɗun.

En yewtay e nder yewtere me’en aroore nden ɗi’i piiji ɗo’o gootun gootun ko en fuɗɗorɓe hannde fii (janaaba on).

Mi wi’i baaba en an:

- Ko honɗun addata janaaba?

ɓe maaki : ko piiji ɗiɗi:

Aranun e mu’un ko: yaltugol maniyyu, foti ko sabu renndugol o yaltiniraa maa ko hoyɗitagol, maa ko on tigi yatinani hoore mu’un, maa ko wonaa ɗun.

• Ko honɗun woni sifaaji manniyu ɗin.

- Ko ndiyan ɓorwuɗan tekkuɗan, urngol majjan on hino wai’i wa urngol beeru jillaaɗo beere, mbaadi majjan on ko mbaadi ɓiraa ɗan tuma noonee majjan on hino e soyɗugol, hiɗan yalta ko ɓuri heewude kon tuma sahawu on yottii hiɗan wonndi e piɗɗagol jokkitaɗan ɗaatugol ɓanndu ndun.

• Si tawii non mi sikkitike wonnde ɗan ndiyan ɓowruɗan yaltuɗan ko maniyyu kaa ko goɗɗun go’o?

- Mi jonnete maandeeji : Si tawii ɗi hawtondirii haray ko manniyu. Ko woni ɗin ko ɗi’i arayɗi ɗo’o:

 Sahawu on, piɗɗagol ngol e ɗaatingol ɓanndu ndun. Si tawii non ko nawnuɗo sahawu on tun yonay.

• Si tawii non ko gooto e majji maa ɗi ɗiɗi waɗi..?

- Wi’u wonaa maniyyu, si wonaa nawnuɗo wano mi wi’irmaa jooni non.

• Enee suddiiɗo hino mari maniyyu wano gorko?

- Eyyo ndiyan yaltay ɗan ka nder rennga makko ɗan tuma sahawu on lanni hewtude ko ñaawoore maniyyu on ka gorko foti ko e nder ɗoyngol maa e nder finugol.

Ɗiɗanɓun e mu’un: Renndugol hay si tawii maniyyu yaltaali ɗun hino waɗira wirnagol hoore sawru korko on e nder farju sonnaajo on.

• Si tawii non maniyyu on yaltii maa renndugol ngol waɗii?

- Haray janaaba waɗɗike, waɗuɗo woo waɗaaɗo woo ko aldaa e keerol hakkunde paykun e mawɗo, jooma hakkil e feetuɗo wuuruɗo e mayɗo.

• Si tawii non janaaba on waɗɗike?

- Haray lonngal waɗɗike ma fii yo’a juulu maa yo’a wanngo ka nder  hajju.

Julde e wanngagol sellugol majji hino yowitii e lonngal, mi yewtete fii (lonngal) e nder ko woni e arude kon, ko honno lootortoɗaa.

Baawo ɗun si tawii hiɗa wonndi e janaaba piiji hino harmi e hoore ma’a:

1-Meemugol binndi Alghur’aana tedduɗo on.

2-Meemugol innde Allaahu nden (Allaahu) [e innɗe makko ɗen e sifaaji makko hertiiɗi wano (khaaligh) taguɗo].

3-Janngugol aaya sujjeteeɗo e mu’un e nder cortewol kala immorde corteeji ɗin nayi ko woni ɗin (ighra’a, e najumi, sajatati, fussilla}.

4-Naatugol ka nder juulirɗe maa ñeeɓugol nder ton, maa ƴettugol goɗɗun nder ton maa waɗugol goɗɗun nder ton[hay si tawii ko ittugol ka yaasi maa feƴƴingol].

Hino daganii wonnduɗo e janaaba rewugol e majje wano naatirgol e dammbugal yaltira e dammbugal si wonaa juulirɗe tedduɗe ɗen ɗiɗi (juulirde hormanteere nden Makka) e (juulirde Annabiijo on Madiina) [belebonji imaamuuɓe laɓɓinaaɓe ɓen (a s) hino jeyaa e juulirɗe ɗen].

• Ko adii en waynaade yewtere fii lonngal miɗo faalaa lanndaade on e hoore hersa an ?

- Lanndo kala ko faalaɗaa wata hersu, hersa alaa ka nder diina, mi wowlay ɗun tuma woo..tuma woo.

• Tuma go’o si tawii sahawu heɓii lan mi yi’ay ndiyan ɓowruɗan hino yalta ka hoore sawru.

- Ɗan ɗon hino laaɓi ɗan tuunintaa conci maa ɓanndu, lonngal waɗɗaaki ma wonaa salligii, hino ton goɗɗun go’o hino ton yaltayɗun ɓaawo coofe ɗen tuma go’o, ɗun ɗon kadi hino laaɓi si tawii yaltii longal waɗɗaaki ma.

• Aaada gunngoo on (yaltinanngol hoore mu’un maniyyu) ?

- Ɗun hino harminaa hino waɗɗimaa woɗɗitagol ɗun, anndu wonnde arii e fillayeeji go’o wonnde ɗun e waɗugol jinaa hino fota ter!

* * * * *