پيٌشه‏كى ووتارى چيروٌكه‏كان‏

  

    چيروٌكه‏كانى ئايينى له راستيدا له‏و چيروٌكه به نرخانه و په‏ند لىٌ‏وه‏رگيراوانه‏ى كتيٌبى بيحارولئه‏نوارى فه‏رزانه‏ى مه‏زن؛ به‏رٍيٌز مه‏جلسى‏يه، وه شايانى خويٌندنه‏وه‏ن. ناوه‏روٌكى واتايى و زانستى. كتيٌبه‏كه هه‏روه‏كوو له ناوه‏كه‏ى دياره به‏رٍاستى قوولٌى ده‏رياكانى رووناكى ئه‏گه‏يه‏نيٌت.

    فه‏رزانه‏ى خوا ليٌخوٌش بوو موحه‏ممه‏د باقر مه‏جلسى له به‏روارى هه‏زار و سى و حه‏وتى كوٌچى هه‏يثى له شارى ئيسفه‏هان چاوى به دونيا كرده‏وه و دوايى هه‏فتا و سىٌ سالٌ پرٍ له خزمه‏ت به ئيسلام و جيهان و ديٌژه‏ى جه‏عفه‏رى سه‏رى نايه‏وه، له راستيدا ئه‏و كوٌكه‏ره‏وه‏ى گه‏وره‏ترين كوٌمه‏لٌه ريوايه‏تى ديٌژه‏ى جه‏عفه‏رى‏يه، وه هه‏ر له ئيسفه‏هان له لاى مزگه‏وتى (عه‏تيق) به خاك سپيٌردراوه، ئيٌستا باره‏گاى ئه‏و جيٌى ريٌز و زياره‏تى دوٌستان و عاشقانى ئه‏و زانا خودايى‏يه.

    فه‏رزانه مه‏جلسى به ناوى كه‏سايه‏تييٌكى خوٌپاريٌز و نمونه‏ى داب و نه‏ريتى ئيسلامى‏يه، هه‏ميشه به زيندووكه‏ره‏وه‏ى دانيشتن و جه‏ژن‏گيٌرٍى ئايينى و خواپه‏رستى ناسرا بوو.

    سه‏ره‏راى ئه‏وه؛ ئه‏م زانا فه‏رزانه‏يه پله و پايه‏كى تايبه‏تى له نيٌو ده‏ولٌه‏تى سه‏فه‏وى و هه‏روه‏ها له نيٌوان خه‏لٌكى هه‏بووه. په‏يوه‏ندى له‏گه‏لٌ زيٌرٍ و زيوى دونيا نه‏بووه، به شيٌوه‏ى ساده و بىٌ‏ريا و خواپه‏ره‏ستانه و خوٌپاريٌزى ته‏واو ئه‏ژيا.

    فه‏رزانه مه‏جلسى به‏سه‏ر هه‏موو زانسته‏كانى ئيسلامى سه‏رده‏مى خوٌى زالٌ بوو، وه‏كوو: ته‏فسير، فه‏رمووده: فقيه  ، ئوسول، ميٌژوو، ريجال و درايه. وه له كارزانى روٌژگارى خوٌى ئه‏ژميٌردرا.

    هه‏ندىٌ له كه‏سايه‏تى‏يه‏كانى ميٌژوو باسى فه‏رزانه مه‏جلسى به‏م جوٌره ئه‏كه‏ن:

    (صاحب حدايق) ئه‏لٌىٌ: مه‏جلسى له رووى كه‏سايه‏تى زانستى‏يه‏وه به دريٌژى ميٌژووى ئيسلام بىٌ‏ويٌنه بووه.

    (محقق كاظمى) له كتيٌبى (مقابيس) له‏باره‏ى مه‏جلسى‏يه‏وه ئه‏نووسىٌ: مه‏جلسى سه‏رچاوه‏ى فه‏زيله‏ت و نهيٌنى بووه، وه كه‏سيٌكى حه‏كيم و مه‏له‏وانى ناوى ده‏رياى زانسته رووناكه‏كان و... بوه. چاوى روٌژگار وه‏كوو ئه‏و به خوٌيه‏وه نه‏بينيووه!

    به‏رٍاستى هه‏ر له‏به‏ر ئه‏م زانست و كه‏سايه‏تييه‏يه كه زانايانى به‏ناوبانگ وه‏كوو به‏حرولعلوم و شيٌخى مه‏زن ئه‏نسارى ئه‏ويان به فه‏رزانه ناو بردووه.

    ئاگادارى و زانستى فه‏رزانه مه‏جلسى له‏گه‏لٌ زانسته‏كانى عه‏قلى و زانسته‏كانى‏تر وه‏كوو ئه‏ده‏بيات، زمان، ماتماتيك، جوگرافيا، پزشكى و ئه‏ستيٌره‏ناسى و... له كتيٌبه‏كانى و شويٌنه‏واره زانستى‏يه‏كانى به جوانى ده‏رئه‏كه‏وىٌ.

    هه‏روه‏كوو باسمان كرد بحار الانوار به يه‏كىٌ له گه‏وره‏رترين شويٌنه‏وارى ريوايه‏تى ديٌژه‏ى جه‏عفه‏رى ئه‏ژميٌردرىٌ و بوٌ خوٌى دايره‏تولمه‏عارفيٌكى گه‏وره و به نرخ و گه‏نجينه‏يه‏كى بىٌ دوايى زانسته‏كانى ئيسلامى‏يه‏وه.

    ره‏وشتيٌك كه خوا لىٌ خوٌش بوو فه‏رزانه مه‏جلسى له‏م كتيٌبه به‏كارى هيٌناوه، ئه‏وه‏يه كه ته‏واوى فه‏رمووده‏كان و ريوايه‏ته‏كان به ريٌكخستن و چينيٌكى تايبه‏تى كوٌ كردوٌته‏وه، به هوٌى يارمه‏تييٌكى زوٌر له قوتابيانى خوٌى و زانايانى ئه‏و سه‏رده‏مه كاره‏كه‏ى ئه‏نجام داوه. بوٌ كوٌكردنه‏وه و به‏ده‏ست‏هيٌنانى سه‏رچاوه‏كانى پيٌويست گوٌشه‏و كه‏نارى زوٌر گه‏رٍاوه؛ وه له هيچ هه‏ولٌ و ته‏قه‏لٌلاٌيه‏ك دريٌغى نه‏كردووه.

    بابه‏تى سه‏ره‏كى كتيٌبه‏كه، فه‏رمووده و ميٌژووى ژيانى پيٌغه‏مبه‏ران و ئيمامانى مه‏عسومه‏عليهم السلام. بوٌ شى‏كردنه‏وه و راثه‏كردنى ريوايه‏ته‏كان له سه‏رچاوه‏يه‏كى زوٌر فراوان، وه‏كوو كتيٌبه‏كانى شه‏ريعه‏ت، ته‏فسيره‏كان، كتيٌبى بيٌژه‏يى و ئاكارى و... سوودى وه‏گرتووه.

    كتيٌبى بحار الانوار تا ئيٌستا چه‏ندين جار به چاپيٌكى جوان له چاپ دراوه، به‏لاٌم ئه‏و چاپه‏ى كه ئيٌمه سوودمان لىٌ‏وه‏رگرتووه، چاپى تارانه كه له‏م دوايى‏يه‏دا له سه‏دو ده به‏رگ له چاپ دراوه، شايانى باسه ئه‏م كتيٌبه ئيٌستا به شيٌوه‏ى پروگرامى كامپيوٌته‏رى ريٌك خراوه و دوٌستان  و هوٌگرانى ئه‏توانن هه‏ر ريوايه‏تيٌك بيانه‏وىٌ به ئاسانى به ده‏ستى بيٌنن.

    ئاماده‏كه‏رى ئه‏م كتيٌبه له ماوه‏ى سالٌيانيٌكى زوٌر بوٌ سوود وه‏رگرتنى له چيروٌك و مه‏به‏سته‏كانى گرنگى ئه‏م كتيٌبه نورانى‏يه زه‏حمه‏تى كيٌشاوه تا بتوانىٌ بيٌگه‏يه‏نيٌت به ده‏ستى هاونيشتمانان و برايانى ئايينى خوٌى. چونكه كتيٌبه‏كه بوٌ خوٌى له لايه‏نى مه‏جلسى‏يه‏وه به عه‏ره‏بى نووسراوه و كه‏سانيٌك عه‏ره‏بى نه‏زانن ناتوانن به جوانى سوودى لىٌ وه‏رگرن.

    ليٌبرٍام كه چيروٌكه‏كان و په‏خشانى به نرخى ئه‏مدايره‏تولمه‏عارفه مه‏زنه له ژيٌر ناوى چيروٌكه‏كانى كتيٌبى بيحارولئه‏نوار وه‏رگيٌرٍم.

    ئيٌستا وا به‏رگى يه‏كه‏م له چيروٌكانى ئه‏م رووناكى‏يه ده‏ريايى‏يه پيٌشكه‏شى تينوانى داواكارانى زانستى خوايى ئه‏كه‏م، به تايبه‏ت ره‏فتار و ئاكارى زاناكانى مه‏زنى ئه‏م ديٌژه‏يه.

    چيروٌكه‏كانى ئه‏م كوٌمه‏لٌه‏يه بريتين له سىٌ به‏ش:

    1- به‏شى يه‏كه‏م، باسى پيٌغه‏مبه‏ران و ميلله‏ته‏كانى رابردووه.

    2- به‏شى دووه‏م، به‏ناوى نوكته و بيٌژه‏كانى هاوچه‏رخيانى چوارده مه‏عسومن.

    3- به‏شى سىٌ‏يه‏م، ئه‏و چيروٌك و ريوايه‏تانه‏يه كه په‏يوه‏ندى به چوارده مه‏عسومه‏وه هه‏يه.

    شايانى باسه له وه‏رگيٌرٍانى ئه‏م چيروٌكانه بوٌ ئه‏وه‏ى ئه‏مانه‏تداريمان پاراستبىٌ، توٌزيٌك له وه‏رگيٌرٍانى هه‏نگاو به هه‏نگاو دوور كه‏وتينه‏ته‏وه تا بتوانين بگه‏ينه تام و له‏ززه‏تى واتاى چيروٌكه‏كان، وه هه‏روه‏ها له هه‏ندىٌ وه‏رگيٌرٍانى‏تر كه له‏م باره‏وه ده‏ستمان كه‏وتووه، كه‏لٌكمان وه‏رگرتووه.

    هه‏روه‏ها داوا له خويٌنه‏رانى هيٌژا ئه‏كه‏م به چاويٌكى ليٌبوورينه‏وه بيخويٌننه‏وه، چونكه له كه‏م و كورٍى، بىٌ عه‏يب نيه و به گه‏وره‏يى خوٌيان بمانبورن.

    مه‏حمود ناسرى‏

    پاييزى 1999

    ريٌكه‏وت له‏گه‏لٌ 1377 كوٌچى هه‏تاوى‏

Home page book